Geen rust om te rouwen

Duitsland was na Charlie Hebdo voorbereid op een ramp, maar niet op deze.

De Duitsers zitten vier dagen nadat een Airbus van Germanwings crashte nog altijd in een emotionele achtbaan. Het was voor het eerst in veertig jaar dat zoiets gebeurde met een Duits toestel. Germanwings is een dochter van Lufthansa. Dat is de nationale trots – veel meer nog dan in Nederland de KLM. Symbool van veiligheid en van het Wirtschaftswunder, zoals Die Zeit schreef. En dan waren ook nog eens 75 landgenoten, baby’s, middelbare scholieren, opera-zangers, in één klap weggevaagd. „Gewoon hier in Europa, niet ergens ver weg,” zei een televisieverslaggever in een poging de impact te verklaren. De ramp was een aanslag op het rotsvaste vertrouwen in de „beste piloten ter wereld”, zoals Lufthansa-chef Carsten Spohr hen aanprees. Immers, de aanwijzingen dat er een draadje los zat bij co-piloot Andreas Lubitz (27) stapelen zich op.

Duitsland had zich na de aanslagen in Parijs en Kopenhagen schrap gezet. De minister van Binnenlandse Zaken had gewaarschuwd: dit kan hier ook gebeuren. Dus toen de eerste berichten kwamen van de vliegramp, dachten velen dat het hier ging om een terroristische aanslag door moslims.

Maar wat volgde was een verhaal dat steeds weer nieuwe wendingen nam. Want het was dus geen terroristische aanslag. Een ding was wel zeker: dit was een catastrofe. Politici, experts, burgers die aan het woord kwamen waren verbijsterd. En toen nog een keer, toen donderdag de Franse officier van justitie verklaarde dat co-piloot Lubitz waarschijnlijk met opzet het vliegtuig had laten crashen.

Zelfs voor dit aan krimi’s verslaafde land was dit een te bizarre ontwikkeling, die beantwoord werd met ongeloof en woede. Dat laatste bijvoorbeeld bij de nabestaanden van slachtoffers in Haltern in Westfalen, waar zestien gymnasiasten en twee leerkrachten te betreuren waren.

In Duitsland is vorig jaar met veel aandacht gekeken naar hoe Nederlanders rouwden nadat vlucht MH17 was afgeschoten boven Oekraïne. Er was respect voor hoe in juli heel Nederland stilstond toen de eerste stoffelijke resten van de slachtoffers in veertig kisten terugkeerden in Eindhoven.

Maar de Airbusramp die tegelijkertijd een thriller is, gunt Duitsland de rust niet van een nationale rouwdag. Er waren de piloten van Germanwings die zozeer getroffen waren door de ramp, dat zij zichzelf ‘unfit to fly’ verklaarden. En voortdurend en op verschillende plaatsen waren minuten van stilte. Op scholen, in de Bondsdag, bij Germanwings, bij het begin van een grote tv-show donderdagavond. En op talloze andere plaatsen die minder opvallen. En gisteren was bondspresident Gauck bij een rouwdienst in Haltern. „Ik wilde rouwen met de mensen,” zei de dominee-president.

In de media tuimelen geestelijken en psychologen over elkaar. Het gaat over rituelen, de omgang met dode geliefden. Over hoezeer iedereen is geraakt door deze ramp. Dat iedereen erover moet praten. Misschien is dit alles bij elkaar ook collectieve rouw.