Er is hoop voor ons, zonder antibiotica

Het antibioticumtijdperk bestaat nu ongeveer 75 jaar. De vraag is of het de eeuw haalt. Het is volop crisis. Steeds meer bacteriesoorten worden ongevoelig voor antibiotica. Er zijn veel redenen om in een snel einde van het antibioticatijdperk te geloven.

Paradoxaal genoeg is de toename in het gebruik een van de redenen. Tussen 2000 en 2010 gingen mensen 38 procent meer antibiotica gebruiken, schreven Amerikaanse onderzoekers vorig jaar in het tijdschrift The Lancet Infectious Diseases. We weten al heel lang: hoe meer antibiotica er wordt gebruikt, hoe sneller de resistentie ontstaat. Dat bespoedigt het einde van het antibioticatijdperk.

De crisis wordt versterkt door de farmaceutische industrie die minder enthousiast dan in de jaren zestig en zeventig antibiotica ontwikkelt. Dat wordt toegeschreven aan verstandige dokters die terughoudend zijn met het gebruik van nieuwe middelen. Om snelle resistentievorming te voorkomen zetten ze zo’n nieuw middel alleen in uiterste nood in. Voor de fabrikant betekent dat: geen omzet in de beperkte tijd waarin hun octrooi op het middel bestaat.

Hoe nu verder? Er zijn nieuwe manieren om bacteriën te bestrijden, schrijft Sander Voormolen in deze bijlage. Er zijn virussen die bacteriën binnendringen en doden. En er zijn methoden in ontwikkeling om juist de resistente bacteriën op hun eigen kenmerken aan te pakken. Misschien dat daar ooit de gedroomde antibiotica uit voortkomen – de middelen waar geen resistentie tegen ontstaat.

Als het mislukt keren we terug naar het begin van de jaren veertig van de vorige eeuw: zonder antibiotica. Erg? Eigenlijk was toen net duidelijk geworden dat verstandig gedrag, hygiëne en quarantaine de sterfte aan infectieziekten in 50 jaar tijd met meer dan 90 procent konden terugdringen.

Nee, niemand wil terug naar die tijd, want de dood door infectieziekten ging daarna verder omlaag. Maar voor wilde plannen om nieuwe antibiotica goedkoop op de markt te brengen, zonder uitgebreid registratieonderzoek is het nog lang geen tijd. Ook zónder antibiotica is de situatie voor de mens lang niet hopeloos.