Een kwestie van moraliteit

uitstel van de beursgang van ABN Amro Een ton per persoon voor de top van de bank: dat is slecht gevallen in de politiek. Minister Dijsselbloem besloot de beursgang uit te stellen.

Door de salarissen van zes bestuursleden van ABN Amro met een ton te verhogen, heeft de raad van commissarissen de privatisering van de staatsbank op de helling gezet. Gisteren besloot minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) zijn beslissing om ABN Amro terug naar de beurs te brengen – geraamde opbrengst: 15 miljard – uit te stellen.

1 Waarom is het besluit van de beursgang uitgesteld?

Met een hele reeks schriftelijke vragen wil de Tweede Kamer opheldering over de loonsverhoging bij ABN Amro. Een besluit waarvan Dijsselbloem vorige week weliswaar zei dat het hem niet lekker zat („een graat in mijn keel”), maar dat hij wel verdedigde – want wettelijk geoorloofd en door zowel kabinet als parlement in 2012 goedgekeurd.

De minister wil al die Kamervragen nu eerst „zorgvuldig” beantwoorden. Dijsselbloem lijkt het met de kritiek eens. Juridisch is de loonsverhoging in de haak, zei hij gisteren na afloop van de ministerraad, maar „dit is een kwestie van moraliteit”. Net als de Kamer vindt hij de kwestie slecht aan de samenleving uit te leggen. Aan de (ex-)medewerkers van de bank (die al jaren op de nullijn staan of massaal hun baan verloren), aan de klanten van de bank (die last hebben van terughoudende kredietverlening en lage spaarrentes) en aan de belastingbetalers (die ABN Amro in 2008 voor ruim 30 miljard moesten redden).

2 Hoe zit dat nou precies met die loonsverhoging?

Volgens ABN Amro hebben de bestuursleden recht op die verhoging. In 2012 werd een bonusverbod ingevoerd voor staatsbanken. Maar die door de Kamer aangenomen wet stond wél toe dat de vaste salarissen – ter compensatie – met maximaal 20 procent konden worden verhoogd. Daar bleef te top van ABN Amro met zijn 100.000 euro extra nog onder (16,7 procent). In de jaren 2012 en 2013 zag de ABN Amro-top trouwens af van de verhoging (volgens Dijsselbloem zelfs op verzoek van de raad van commissarissen).

3 Is uitstel van de beursgang ook afstel?

ABN Amro wil graag komend najaar naar de beurs, maar het is twijfelachtig of dat nog gaat lukken. De beantwoording van de Kamervragen plús het aansluitende debat laten zeker nog twee weken op zich wachten. Vervolgens moet de minister zijn besluit nemen, waar de Tweede Kamer nog mee in zal moeten stemmen. Dat proces vergt ook enige weken, met nadere vragen, debat en mogelijk een aparte hoorzitting.

Voor het technisch voorbereiden van een beursgang is tijd nodig, vier tot zes maanden. Dan wordt het al snel begin 2016. De winter is doorgaans een slecht seizoen voor beursgangen, omdat beleggers dan minder actief zijn. Een niet ondenkbaar risico is dat volgend jaar het beursklimaat omslaat wegens internationale spanningen. Denk aan Griekenland, Rusland, Midden-Oosten.

4 Dus, wat nu?

Voor Dijsselbloem zijn uitgestelde besluit alsnog neemt, zal hij zich willen verzekeren van een Kamermeerderheid. Daar heeft hij beide regeringspartijen voor nodig. De VVD is weliswaar ook kritisch, maar blijft aandringen op privatisering „nu het beursklimaat gunstig is”, aldus fractiewoordvoerder Aukje de Vries. Dijsselbloems eigen partij, de PvdA, is overwegend woedend over de salarisverhoging. „ABN Amro is aan zet”, zegt Kamerlid Henk Nijboer. Dat kan eigenlijk maar één ding betekenen: de bank moet die verhoging terugdraaien. Op een verzoek hiertoe heeft topman Gerrit Zalm nog niet gereageerd. De vraag is of de bank de nu opgevoerde politieke druk kan blijven weerstaan.

5 Wat zijn de gevolgen voor de schatkist?

Volgens Zalm ramen zakenbankiers de waarde van zijn bank op 12 tot 20 miljard euro. De beursgang zal niet in één keer gebeuren, maar in verschillende tranches. In eerste instantie zou de staat zo’n 20 procent willen verkopen. Dat zou een eenmalige opbrengst opleveren van 2,4 tot 4 miljard. Dat dit voorlopig niet aan de orde is, is niet automatisch een tegenvaller op de begroting. De opbrengst van de staatsbank is hoe dan ook bedoeld voor het aflossen van de staatsschuld. Het mag volgens het strikte begrotingsbeleid dat het kabinet voert, niet worden gebruikt om extra uitgaven mee te doen. Door het verlagen van de staatsschuld zou wel de rentelast van de schatkist dalen. Maar dat is vrijwel één op één weg te strepen met de reguliere inkomsten vanuit ABN Amro: de dividendstroom. Over 2014 bedroeg die 400 miljoen euro.

6 Heeft Dijsselbloem zelf niets fout gedaan?

Het maatschappelijke ongenoegen wordt niet alom gedeeld. Onder (zaken)bankiers en beleggers is een ander geluid te horen. Die nemen het Dijsselbloem kwalijk dat hij eerder geen bezwaar zou hebben gemaakt tegen de salarisverhoging. Maar nu er ophef is ontstaan, zou hij de verhoging gebruiken om de beursgang uit te stellen. Terwijl ABN Amro daar zo hard aan gewerkt heeft. Dijsselbloem zou, is daar het geluid, politiek bedrijven over de rug van hardwerkende bankiers.