Beknibbelen? Pardon, ik bedoel maatwerk

In Vigo Street, in het centrum van Londen, zit een Suit Supply. Ga daar naar binnen en zoek een geschikt pak uit, maar laat het hangen. Ga naar buiten, sla links af en dan rechts. Dan ben je in Saville Row. Loop een kleermakerszaak binnen, bijvoorbeeld Gieves & Hawkes, direct op nummer 1, waar onder andere Winston Churchill klant was. Informeer wat een vergelijkbaar maatpak daar ongeveer zou kosten. Reken op een factor 10 ten opzichte van Suit Supply. Made-to-measure hebben ze ook, een standaardpak dat op maat gemaakt wordt. Reken daarbij op een factor 5. Bij Suit Supply krijg je Nespresso, bij Gieves & Hawkes versgemalen arabica. Logisch, maatwerk is nu eenmaal veel duurder.

Toch houden politici ons iets anders voor. De zorg, de sociale zekerheid, het onderwijs, het wordt allemaal te duur. Maar de politiek zegt nooit: en dus moeten wij van maatwerk naar confectie. Integendeel, bezuinigende politici zeggen juist altijd het omgekeerde: het wordt te duur, we moeten kosten besparen, en dat gaan wij doen met meer maatwerk. We gaan ‘slimmer werken’ (stom, tot nu toe glad vergeten onze hersens te gebruiken!) en er moet ‘meer maatwerk’ komen. Dus: wij zitten krap, en daarom gaan wij van Vigo Street naar Saville Row.

Hoe kan dit?

Ten eerste is het vaak gewoon niet waar. Neem het speciaal onderwijs. Dat was onderwijs op maat voor kinderen met speciale behoeften. Maar dat werd te duur, en sinds 2014 zijn zulke kinderen aangewezen op het standaardonderwijs, confectie, zogezegd. Als het goed is krijgen zij daar dan wel aangepaste voorzieningen, en die worden dan met veel aplomb ‘maatwerk’ genoemd, om de pil te vergulden. Terwijl dat, in kleermakerstermen, slechts ‘pomp’ is: dat C&A de pijpen van je broek zoomt. Vóór de bezuinigingen hadden kinderen en werknemers met speciale behoeften maatwerk, nu krijgen ze confectie-met-pomp.

Of zijn de kleermaker en de overheid niet met elkaar te vergelijken? Is het bij overheidsvoorzieningen juist wél voordeliger om one-size-fits-all te verruilen voor made-to-measure? Kun je geld besparen door van massaproductie over te stappen op maatwerk? Ja, als dat extra werk meer oplevert dan het kost. Kwestie van kritischer kijken naar de uitgaven. Vaker ‘nee’ verkopen. Bezuinigen door ‘maatwerk’ betekent: beknibbelen waar het kan.

Neem het zittenblijven. U ziet dat misschien als een manier om diploma’s met behoud van soortelijk gewicht ook bereikbaar te maken voor de iets minder vlotte leerling, maar het is een enorme kostenpost!

‘Zittenblijvers kosten de Nederlandse schatkist 500 miljoen per jaar’, liet het CPB begin dit jaar weten. Gevonden vreten voor de politiek natuurlijk, en afgelopen week was het zover: een plan om het zittenblijven ‘aan te pakken’. Het werd in de Volkskrant gelanceerd door de VO-Raad, tegenwoordig voorgezeten door Paul Rosenmöller.

Het interview is een snelcursus bobotaal. Het zindert en het bruist in het voortgezet onderwijs, meent Rosenmöller, er is momentum, kritische massa, het is tijd voor een nieuw model, voor een grote slag, want de structuur van het voortgezet onderwijs is niet flexibel genoeg. „De leerling is er niet voor het systeem, het systeem is er voor de leerling.”

Oooo-jee, denk je als krantenlezer, hij heeft het over alles behalve geld – dat wordt bezuinigen! En inderdaad, daar is-ie: Rosenmöller wil namelijk „van massaproductie naar maatwerk”. Geen zin in Frans op vwo-niveau, dan doe je voor dat vak toch havo-examen? Geen zin in havo-Frans? Mbo kan ook. Weg met de verspilling. Met dat frustrerende, demotiverende zittenblijven. Dat, bobocliché 23, niet meer van deze tijd is.

Beknibbelen waar het kan! Pardon: maatwerk.

Waarom sturen we de ouders van zittenblijvers niet gewoon een rekening?