Acteur speelt met rook

Hans Beerekamp selecteert elk weekend twee documentaires uit de collectie van het docuplatform NPO Doc.

Ellen Vogel en Cas Enklaar in ‘De Dingen Die Voorbij Gaan’ (2DOC/IKON).

Het woord ‘ijdelheid’ valt herhaaldelijk in de documentaire De Dingen Die Voorbij Gaan (2DOC/IKON, 2015). Het begint al met actrice Ineke Cohen (op dat moment 65) die zegt uit ijdelheid niet meer gefilmd te willen worden. De camera glijdt langs foto’s aan de wand en op kastjes van haarzelf in betere dagen.

Ze heeft een verzoek aan regisseur Michiel van Erp: of hij drie dozen uit de nalatenschap van haar goede vriend, acteur Carol van Herwijnen (1941-2008), wil meenemen om daar misschien een film uit proberen te maken.

Het valt tegen. De dozen bevatten knipsels, foto’s, affiches en prullaria. Maar die brengen de acteur niet echt tot leven. Het fenomeen van de ijdelheid in die andere betekenis – vanitas – intrigeert Van Erp wel. Hij besluit een aantal levende oudere acteurs, die nog optreden, te gaan bevragen. Ook bij Jules Croiset en Cas Enklaar zien we dozen vol boekjes, foto’s, programma’s, aantekeningen. Wat zal daar later mee gebeuren? Ellen Vogel (93) is er kort over. Het gaat gewoon voorbij. Ze citeert Han Bentz van den Berg (wie kent zijn naam nog?): „Acteren is spelen met rook.”

Er is gelukkig wel wat archiefbeeld van Van Herwijnens precieuze, ouderwetse stijl van acteren. Dat is misschien het beste: laat gewoon zien hoe goed Ko van Dijk en Paul Steenbergen waren. Dat wordt heus nog wel begrepen.

Het gescharrel met herinneringen van de oudere acteur of performer voegt eigenlijk niet zo veel toe. Dat was ook het probleem met de door Van Erp geproduceerde documentaire Adèle Bloemendaal - Eens Wil Ik Er Vanaf Zijn (2DOC/AVRO-TROS, 2014). Regisseur Maarten Mourik voerde lange gesprekken met de cabaretière, toen ze nog net zelfstandig woonde, maar wel langzaam de greep op haar leven begon te verliezen. Onder anderen Sonja Barend maakte zich boos over die publieke ontgoocheling. Klopt, een archiefcompilatie had misschien meer zin gehad. Maar dit is wel wat het is, ouder worden zonder applaus. En dat mogen we ook zien.

Beide films staan op nrc.nl/nrcdoc