Zet geslachtsvariaties ook in het biologieboek

Illustratie Shutterstock

Een frauduleus medisch protocol heeft mensen met een dubbel geslachtskenmerk jarenlang benadeeld, stellen Tineke Abma (hoogleraar participatie & diversiteit) en Margriet van Heesch (cultuurwetenschapper) vast. 

In de brugklas ontdekte Marianne links en rechts een bobbeltje in haar liezen. In het ziekenhuis stelde een arts vast dat het niet om kanker ging. Wat het wel was, dat vertelden ze haar niet.

Thuis was de sfeer beladen. Marianne leerde dat ze geen kinderen kon krijgen en dat ze daar met niemand over mocht praten. De bobbeltjes moesten snel worden verwijderd. Vlak voor de operatie stelde de arts-assistent haar gerust. „Het zijn maar testes, niets om je zorgen over te maken.” En Marianne? Die durfde lang niemand te vertellen wat ze had  gehoord.

Vanaf 1950 werden kinderen en volwassenen niet op de hoogte gesteld van eventuele variaties in hun geslachtelijke kenmerken. Vrouwen als Marianne mochten niet weten dat ze onderontwikkeld testisweefsel en XY chromosomen hadden. Mannen met het klinefeltersyndroom werden niet op de hoogte gebracht van hun XXY chromosomen. Correctieve operaties aan het uiterlijk van genitaliën als gevolg van hypospadie moesten ook geheim blijven. Werd er aan het geslacht van een kind getwijfeld, dan  schreef het protocol voor zo snel mogelijk in te grijpen.

Dit medisch protocol ontstond in 1950 in de Verenigde Staten. Psycholoog John Money ontwikkelde een theorie dat kinderen genderneutraal waren tot tweeënhalf jaar, en dat de genderidentiteit gemanipuleerd kon worden met een genderspecifieke opvoeding, correctieve operaties en geheimhouding. Money bewees zijn theorie met de beruchte casus van het jongetje ‘John’.  John verloor zijn piemeltje bij zijn besnijdenis – voortaan werd hij als het meisje ‘Joan’ opgevoed.

Lees verder (€)

Tineke Abma is hoogleraar participatie & diversiteit, Medical Humanities, VUmc. Margriet van Heesch is cultuurwetenschapper en promoveert binnenkort op levensverhalen van Nederlanders met intersekse condities, UvA.