Wat staat er in de black spider-memo’s van Charles?

Britse kroonprins

Zijn brieven worden openbaar, besliste het Hooggerechtshof.

Een koning mag wel een mening hebben, maar hoort die niet in het openbaar uit te spreken. Een koning kan niet campagnevoeren en tegelijk zijn onderdanen verenigen. Een koning mag wel staatshoofd zijn, maar geen politiek bedrijven.

Maar wat mag een kroonprins? De Britse prins Charles – 66 en sinds 1952 troonopvolger – was nooit neutraal. Hij heeft een duidelijke mening over biologische landbouw (goed), genetisch gemanipuleerd voedsel (slecht), moderne architectuur (te veel glas en beton), alternatieve geneeswijzen (moet mogelijk zijn), en ventileerde die in een pamflet en in toespraken.

Hij schreef echter ook talloze brieven aan ministers en staatssecretarissen. Het vermoeden bestaat dat hij daarin niet alleen zijn ideeën uitte, maar regeringsbeleid probeerde te beïnvloeden. Daarmee zou hij zijn positie misbruiken. Al tien jaar probeert The Guardian inzage te krijgen in die zogenoemde black spider-memos (naar Charles’ priegelige handschrift).

Gisteren bepaalde het Hooggerechtshof dat 28 brieven uit 2004 en 2005 openbaar moeten worden gemaakt. Het hof bevestigde een eerdere uitspraak dat het in het algemeen belang was „dat er transparantie is”.

Wanneer de brieven openbaar worden, is onduidelijk. Maar de gevolgen voor Charles kunnen groot zijn als blijkt dat hij een duidelijke politieke voorkeur heeft – en vooral als blijkt dat ministers het gevoel hadden dat ze op zijn suggesties moesten ingaan.

Want in tegenstelling tot zijn moeder Elizabeth, die op haar 25ste onbevangen op de troon kwam en sindsdien ver van elke controverse is gebleven, zou Charles volgens biograaf Catherine Mayer een campagnevoerende monarch willen worden. De brieven zijn dan een voorproefje van hoe hij denkt die rol te gaan invullen.

Een regeringsadviseur vertelde bij een hoorzitting dat een black spider-memo die binnenkwam „met het grootst mogelijke respect werd behandeld, en bovenop de stapel documenten in de loodgieterstas van de minister belandde, boven brieven van collega’s en regeringsdocumenten”.

Wat er precies in de brieven staat, is onbekend, maar oud-staatssecretaris voor Europese Zaken Denis MacShane, die weleens brieven van Charles kreeg, twitterde gisteren: „Als ontvanger vrees ik dat journalisten en burgers teleurgesteld zullen zijn.”

Van eerdere brieven is de inhoud wel bekend. Al in 1969 schreef Charles toenmalig premier Wilson over het lot van de Atlantische zalm. En in 2002 nam hij het op voor plattelandsbewoners, die door Blairs verbod op de vossenjacht in zijn ogen zwaarder werden gediscrimineerd dan homoseksuelen en hard werden geraakt door de aanpak van mond-en-klauwzeer.

Het waren „weinig behulpzame” interventies, noteerde Blairs spindoctor Alastair Campbell in zijn gepubliceerde dagboeken: „TB klaagde dat Charles ons naait, en dat Charles moest begrijpen dat er grenzen zijn aan de wijze waarop hij politiek kan bedrijven.”

Het paleis verdedigde de kroonprins toen: „Hij gelooft dat het deel van zijn rol is te wijzen op meningen die het gevaar lopen anders niet te worden gehoord”. Dat zou alleen kunnen als de brieven „vertrouwelijk” bleven.