Saoedi-Arabië voelt zich omsingeld

Sunnitische koninkrijk vreest groeiende invloed van zijn shi’itische rivaal Iran in regio en in Westen

Shi’itische moslimrebellen uiten hun onvrede over de luchtaanvallen, gisteren in de Jemenitische hoofdstad Sana’a. Foto Khaled Abdullah/Reuters

De Jemenitische president Hadi is weer opgedoken. Terwijl Houthi-rebellen woensdag het paleis van Hadi bombardeerden in de vervallen havenstad Aden, was de president nergens te bekennen. Het gonsde van de geruchten dat hij was ondergedoken of het land was ontvlucht.

Hadi arriveerde gisteren per vliegtuig in de Saoedische hoofdstad Riad, na een spectaculaire vlucht over het Arabische schiereiland. Volgens een Jemenitische veiligheidsfunctionaris is hij woensdag per boot Aden ontvlucht naar de havenstad Al-Mukalla in het zuiden van Jemen. Daar bracht hij de nacht door. De volgende ochtend reed hij door de woestijn naar Oman, waar hij op het vliegtuig stapte.

Officieel is de benarde positie van Hadi de reden dat Saoedi-Arabië woensdag een omvangrijk offensief heeft gelanceerd in Jemen. Maar dat is wel erg veel eer voor een vrijwel machteloze president, die slechts de steun heeft van een deel van de politie, enkele militaire eenheden en een paar milities. De werkelijke reden dat honderd Saoedische gevechtsvliegtuigen stellingen van de Houthi’s en hun bondgenoten bombarderen is Iran. De Saoediërs zeggen dat ze niet zullen toestaan dat Iran de „sektarische strijd in de regio” aanwakkert.

Het sunnitische Saoedi-Arabië voelt zich in toenemende mate omsingeld door zijn shi’itische rivaal, waarmee het in een regionale machtsstrijd is verwikkeld. Iran houdt met militaire en economische hulp het Syrische regime overeind. In Irak coördineert een Iraanse generaal de strijd tegen de Islamitische Staat. Libanon wordt al jaren gedomineerd door de shi’itische beweging Hezbollah, een creatie van Iran. In Bahrein blijft de shi’itische meerderheid maar protesteren tegen het sunnitische koningshuis, ondanks zware repressie. En in Jemen controleren de shi’itische Houthi’s de hoofdstad Sana’a en grote delen van het noorden en midden van het land.

De Turkse premier Erdogan, die zijn steun heeft uitgesproken voor het offensief, verwoordde het gevoel van Saoedi-Arabië en de Golfstaten gisteren treffend. Hij beschuldigde Iran ervan de regio te willen domineren. De opstelling van Iran begon ons, Saoedi-Arabië en de Golfstaten te irriteren, zei Erdogan. „Dit kunnen we echt niet tolereren en Iran moet dit inzien.”

Saoedi-Arabië en andere sunnitische landen in de regio zien de opmars van de Houthi’s als een poging van Iran om zijn invloed uit te breiden in Jemen. Vooral de dreigende val van Aden baarde de Saoediërs grote zorgen. De zuidelijke havenstad ligt vlakbij Bab al-Mandab, de smalle zeestraat die de Golf van Aden verbindt met de Rode Zee. De Saoediërs vrezen dat Iran via de Houthi’s deze zeestraat wil controleren, die van cruciaal belang is voor de doorgang van olietankers richting het Suezkanaal. En een groot deel van die tankers vervoert olie uit Saoedi-Arabië.

Bab al-Mandab valt overigens moeilijk te verdedigen met alleen luchtaanvallen. In de zeestraat liggen onbewoonde eilandjes, het zou kunnen dat Saoedische en Egyptische troepen die de komende dagen innemen.

Strategische prioriteit

Vormt de Saoedische interventie de opmaat naar een regionale oorlog met Iran? De grote vraag is hoe Iran reageert. Zal Teheran de situatie op de spits drijven? Daar lijkt het niet op. Er zijn geen aanwijzingen dat de Iraanse regering Jemen als een strategische prioriteit ziet.

Daar denken de Saoediërs heel anders over. De Saoedische ambassadeur in de Verenigde Staten zei gisteren op een persconferentie dat Iran een belangrijke bondgenoot is van de Houthi’s. Officieren van de Iraanse Republikeinse Garde en van de Libanese beweging Hezbollah zouden in Jemen zijn gesignaleerd en de rebellen van militair advies hebben voorzien.

Maar Iran ontkent dat het de Houthi’s van wapens en militair advies voorziet, en stelt dat zijn steun alleen diplomatiek, humanitair en moreel is. Na de machtsovername van de Houthi’s kwamen dagelijkse lijnvluchten tussen Teheran en Sana’a op gang. Veel mensen vroegen zich af wat er precies vervoerd werd. Toeristen zouden het vast niet zijn, was de reactie in Jemen. Ook zegde Iran onlangs een jaar gratis olie aan Jemen toe. En Leiders van de Houthi’s zijn gesignaleerd in de heilige stad Qom in Iran.

Maar Iran heeft tot nu toe niet enorm fel gereageerd op de interventie, die het een „gevaarlijke stap” noemt. „Het enige resultaat van deze invasie zal de toename van terrorisme en extremisme in de regio zijn”, aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken.