Luister niet naar hogeropgeleide papegaaien

Veel gestudeerde mensen hebben een verkeerd zelfbeeld, signaleert Tjeerd Andringa.

Foto Thinkstock

Je hebt een idee, of je staat ergens kritisch tegenover. Deze reacties kun je dan krijgen, van overigens verstandige mensen: „Dat is nou eenmaal zo.” „Wat jij wilt, is onmogelijk.” „Daar is toen goed over nagedacht.” „Het werkt toch prima zo?” Of, mijn favoriet: „Ja, dat zouden we allemaal wel willen, maar dat kan dus niet.”

Het is ongevraagde verdediging van de bestaande orde, van mensen die eigenlijk helemaal niet geïnteresseerd zijn in jouw kennis, inzicht, of ideeën. Wat hen interesseert, is de norm en de blinde verdediging ervan.

Laat dit duidelijk zijn: veel van wat we normaal vinden, is waardevol. Maar niet alles wat we normaal vinden, is wenselijk.

Het vereist permanente discussie om erachter te komen wat waardevol genoeg is om te behouden en wat mag eigenlijk moet veranderen, omdat het meer nadelen heeft dan voordelen.

Het is net als met roken: ooit was het een manier om met leuke mensen in contact te komen, nu is het slechts een manier om longkanker te krijgen. Eenzelfde activiteit komt in een ander daglicht te staan, als gevolg van maatschappelijke verandering.

Verbetering van de leefomgeving verloopt – als het goed is – geleidelijk. Er bestaat een term voor het vermogen daaraan bij te dragen: wijsheid. Volgens de Amerikaanse psycholoog Robert Sternberg kun je wijsheid definiëren als het vermogen bij te dragen aan een betere toekomst door de balans te vinden tussen allerlei belangen, waarbij de kwaliteit van de leefomgeving zowel op de korte termijn als de lange termijn beter wordt.

Iemand met levenswijsheid verstaat de kunst onder complexe omstandigheden steeds juist te oordelen en te handelen. Die wijsheid doe je op door actief mee te doen in de wereld, hiervan te leren en de consequenties van het geleerde te aanvaarden.

Geen garantie

Wijsheid heeft verrassend weinig met intelligentie te maken. Hoewel intelligentie vast helpt om sneller wijs te worden, is het geen garantie hiervoor. Intelligentie, zoals gemeten in een test of examen, kun je zien als het vermogen om op basis van beschikbare informatie een van tevoren bekend ‘juist’ antwoord te geven.

Intelligentie stelt je in staat, als je ervoor kiest, heel goed te worden op school en universiteit. Daar kun je het vermogen ontwikkelen een ‘superpapegaai’ te worden: iemand die op het juiste moment precies zegt wat de docent, of een andere autoriteit, graag wil horen. Een papegaai als spreekbuis van de norm.

Met hoge cijfers, een mooi diploma en een goed ontwikkeld taalvermogen komen intelligente mensen in belangrijke banen en op centrale posities terecht. Als ze wel intelligent maar niet wijs zijn, gaan ze daar precies doen wat ze hebben geleerd: de norm verwoorden.

En dat is hét middel om een door wijsheid gedreven, constante verbetering van de leefomgeving te torpederen. Nieuwe inzichten, goede maar nog fragiele ideeën – ze worden in de kiem gesmoord door een geheim leger van papegaaien die allemaal één en slechts één ding voor ogen hebben: het beschermen en handhaven van de norm.

Samen brengen ze het zichzelf verbeterende karakter van de maatschappij effectief om zeep. En velen van hen noemen zich nog progressief ook. Dit kan doordat lidmaatschap van het papegaaienleger zó geheim is dat de papegaaien niet eens weten dat ze papegaai zijn.

Wijze mensen, échte intellectuelen, zijn niet overdreven normgevoelig. Ze zijn geïnteresseerd in argumenten, inzichten, feiten waarvan ze kunnen leren. Als iemand met een prikkelend inzicht komt, wordt hun interesse gewekt.

Hogeropgeleide papegaaien daarentegen reageren precies andersom. Ze trekken hun grenzen. Ze plaatsen hun argumenten en inzichten lijnrecht tegenover nieuwe gedachten, die ze verder totaal niet willen onderzoeken. Deze desinteresse is bijzonder demotiverend voor mensen die broeden op een ontkiemend idee.

Dus, ben jij een intellectueel, op zoek naar wijsheid? Of ben je een hogeropgeleide papegaai?

Er is een eenvoudig test om dit vast te stellen. Lees de stellingen hieronder.

Het staat vast dat er goede argumenten zijn om hierbij instemmend te knikken. Maar of ze ook echt wáár zijn, dat is nog onbeslist. Stel bij jezelf vast welke emoties je voelt. Voel je interesse opkomen naar argumenten voor én tegen de stellingen? Of voel je desinteresse, denk je meteen: wat een onzin!?

Modern (inter)nationaal terrorisme komt uit de koker van NAVO en inlichtingendiensten om de behoefte aan autoriteit en oorlog in stand te houden.

De levensmiddelen- en geneesmiddelenindustrie verdienen meer aan zieke dan aan gezonde mensen en veroorzaken bewust welvaartzieken.

Ons onderwijssysteem onderdrukt zelfstandig denken en is daarmee een directe bedreiging van de democratie.

Een flink deel van onze machthebbers is pedofiel en heeft blijkbaar geen problemen met het exploiteren van weerlozen.

En, wat ben je, denk je? Een onafhankelijke denker of papegaai? Denk daar nog eens goed over na!