JEMEN IN 4 MINUTEN

Jemen zakt razendsnel weg in een complexe burgeroorlog met meerdere fronten. De hoofdrolspelers in het conflict zijn shi’itische Houthi-rebellen, sunnitische stammen, een machtige oud-president, en de lokale tak van Al-Qaeda.

Het conflict wordt aangewakkerd door Iran en Saoedi-Arabië, die hun regionale machtsstrijd uitvechten in Jemen en daarmee de sektarische tegenstellingen aanwakkeren.

Het is de tragiek van een straatarm, stuurloos, maar strategisch belangrijk land. Jemen was van 1970 tot 1990 in tweeën gedeeld: Noord- en Zuid-Jemen waren twee verschillende landen. Sinds de eenwording werd Jemen ruim twintig jaar lang geregeerd door president Saleh, die gesteund werd door een coalitie van stammen in het noorden.

Maar grote delen van het land vielen buiten het gezag van de overheid. De complexe tribale verhoudingen werden gekenmerkt door constant wisselende allianties. Saleh wist aan de macht te blijven door zijn vele vijanden tegen elkaar uit te spelen met geld en lucratieve deals, een methode die hij ooit omschreef als „dansen op de koppen van slangen”.

Het is een oud conflict

Dit fragiele evenwicht werd bruut verstoord door de Arabische Lente. Ook in Jemen braken protesten uit, die leidden tot het aftreden van Saleh in 2012. Zonder zijn sluwe verdeel-en-heerspolitiek brak er een machtsstrijd uit, terwijl het overheidsgezag steeds verder afbrokkelde. De lokale tak van Al-Qaeda maakte gebruik van de chaos door kortstondig de macht te grijpen in delen van het zuiden.

Oude conflicten laaiden weer op. In Zuid-Jemen, dat sinds de eenwording was gemarginaliseerd, begonnen separatisten zich te roeren. Maar de Houthi’s in het noorden, die sinds 2002 enkele malen in opstand waren gekomen, eisten de hoofdrol op. Vorig jaar zomer rukten ze op naar het zuiden en grepen ze de macht in de hoofdstad Sana’a.

De Houthi’s noemden hun machtsgreep een „revolutie van het volk” tegen de corruptie, waardoor ze aanvankelijk de nodige sympathie kregen van de bevolking in Sana’a en omgeving. Maar hun opmars wekte de woede van sunnitische stammen in het midden en zuiden, en van Al-Qaeda dat shi’ieten ziet als afvalligen.

De machtsgreep van de Houthi’s werd opmerkelijk genoeg gesteund door oud-president Saleh, die tussen 2002 en 2009 zes oorlogen uitvocht tegen de Houthi’s. Na zijn aftreden bleef Saleh een machtig man, die achter de schermen invloed bleef uitoefenen. Ongeveer eenderde van het leger is loyaal aan hem gebleven. Via een alliantie met zijn oude vijanden – de Houthi’s – lijkt hij opnieuw een gooi te willen doen naar de macht. Hij hoopt dat hij wordt gezien als de enige persoon die het land bij elkaar kan houden.

Maar Saleh heeft veel belangrijke bondgenoten in binnen- en buitenland verloren. Met name de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië, dat nu bombardementen uitvoert op Salehs troepen die meevechten met de Houthi’s. Zonder hun steun lijkt een terugkeer als president uitgesloten. Zelfs voor een sluwe overlever als Saleh.