Het zijn dieren die mijn nicht hebben vermoord

Een 30-jarige vrouw werd in Kabul op straat gestenigd. Haar neef in Utrecht vreest het ergste voor de familie in Afghanistan. Nederland moet helpen, vindt hij.

Een lid van een Afghaanse actiegroep voor vrouwenrechten legt bloemen op het graf van Fargunda. De begrafenis van de gelynchte vrouw leidde deze week tot een opmerkelijke protestdemonstratie. Foto Mohammad Ismail/Reuters

Verkoolde resten en afval. Mannen die kijken naar de plaats van het delict, één legt het vast op zijn smartphone. Veel meer is er niet op te zien. Toch ging de foto van dit tafereel vorige week de wereld over. Het bijschrift bezorgde veel mensen koude rillingen: daarin werd uitgelegd dat op die plek, in het centrum van de Afghaanse hoofdstad Kabul, op klaarlichte dag een vrouw was gedood. Ze was door een mensenmenigte geslagen, bekogeld met tegels, stenen en keien, door een auto overreden. In brand gestoken. Haar lichaam werd in de rivier gegooid.

Reden: ze zou een koran hebben verbrand.

Ramil Rozbeh (24) zag de foto ook. De Utrechtse geneeskundestudent las het nieuws eerst op Facebook. Hij negeerde de filmpjes. Wat hij toen nog niet wist, was dat het slachtoffer een familielid was. Het was zijn nicht Fargunda.

Hij spreekt nog in de tegenwoordige tijd als hij over haar praat: Fargunda is dertig jaar, Fargunda is lerares, Fargunda is de dochter van de pleegbroer van mijn vader.

Gevlucht

Om de bevestiging te krijgen dat zij het echt was, keek hij toch naar twee van de filmpjes die online staan. Daarin is te zien hoe mannen haar met stokken in elkaar slaan en zelfs op haar hoofd springen.

„Ik weet niet of het de juiste beslissing was om ze te kijken”, zegt hij. „Het zijn dieren…”, herhaalt hij telkens. „Het zijn dieren die dit doen.”

Rozbeh heeft Fargunda nooit in het echt gezien. Toen hij vijf jaar oud was, vluchtte hij met zijn Afghaanse vader (een moslim) en Russische moeder (Russisch-orthodox) uit Afghanistan. Maar één keer keerde hij terug in zijn geboorteland, in 2005, toen het in het land relatief goed ging. Toch zijn de banden met de familie warm. Zeker met Fargunda’s zus, die ook in Nederland woont en nu door Ramils ouders wordt opgevangen.

„Ze laat vrij weinig zien van haar emoties”, zegt hij. „Ik denk dat het nog heel lang duurt voordat ze het toelaat, het idee dat het waar is.”

Ze was gelovig

Wat in ieder geval níét waar is, is dat Fargunda een koran zou hebben verbrand, zoals de mullah beweerde die de menigte opriep haar te doden. Totale onzin, volgens Rozbeh: bewijs is er niet. Ze was gelovig, waarom zou ze zoiets doen? En was ze geestesziek, zoals media berichtten? Natuurlijk niet, zegt hij. „Haar vader hoopte, door dat de wereld in te helpen, dat de belagers onze familie met rust zouden laten. Het was een wanhoopsdaad.”

Want in Afghanistan werkt het zo, legt hij uit: als jouw dochter iets verkeerds doet, komen ze bij jou langs voor gerechtigheid. En het verbranden van de heilige koran is onvergeeflijk. Daarom vreest hij dat er nog meer slachtoffers vallen onder zijn familieleden.

„Fargunda’s vader is ingenieur, tolkte voor Duitse militairen. Iedereen kent de familie. Nu zitten ze ondergedoken in een buitenwijk van Kabul. Het enige moment dat ze naar buiten zijn geweest, was tijdens haar begrafenis. Dat moest onder begeleiding van een politie-escorte. Ze leven in doodsangst.”

De familie in Nederland probeert de Nederlandse staat er nu toe over te halen de familie te steunen en toe te laten tot de ambassade in Kabul. Er is een brief gestuurd naar de Tweede Kamer. Maandag staat er een stille tocht gepland door Amsterdam. Niet met een politieke boodschap, maar om de herinnering levend te houden.

Ook in Afghanistan is er protest. Onder het regime van de extremistische Talibaan kwam steniging regelmatig voor, maar nu leidde de publieke martelmoord er tot massale verontwaardiging. Afgelopen dinsdag gingen duizenden mensen de straat op voor een demonstratie. Op dat moment waren al 42 mensen verdachten opgepakt, onder wie twintig agenten die verzuimd zouden hebben op te treden tegen de steniging. Betogers riepen op de daders op te hangen.

Een vrouw is een half-mens

Ramil Rozbeh wil huisarts worden. Mensen beter maken. Dat mensen zo wreed kunnen zijn, kan hij niet begrijpen. Dat er jongens bij waren van een jaar of dertien al helemaal niet. Al kent hij de omstandigheden, de lange oorlogsgeschiedenis, de uitzichtloosheid. En weet hij dat het leven van een vrouw in Afghanistan minder waard is. Het verbaasde hem niet dat de politie niet ingreep toen Fargunda werd aangevallen. „Dat ze een aantal keer om hulp vroeg en de politie niets deed… Ik vind het zo erg.

„Fargunda was ongetrouwd. Als je geen man hebt, betekent dat dat mannen zomaar dingen met je kunnen doen. Een man is een soort veiligheidscontract. Zij had daar geen behoefte aan, ze wilde niet door een man gedomineerd worden. Dan lig je er al snel uit. En geweld tegen vrouwen wordt niet bestraft. Iedereen komt er gewoon mee weg, dat is het punt. Als vrouw in Afghanistan ben je een soort half-mens.

„Ik hoop dat de mensen zich nu afvragen: willen we zo leven? Als ze hun schouders ophalen en denken: dit gebeurt gewoon… Die gedachte verdraag ik niet.”