Dichter en Nobelprijswinnaar Tomas Tranströmer overleden

De Zweedse dichter en Nobelprijswinnaar Tomas Tranströmer is op 83-jarige leeftijd overleden. Dat heeft zijn uitgever vandaag bekendgemaakt. Tranströmer won in 2011 de Nobelprijs voor de Literatuur.

Tomas Tranströmer Foto EPA / Fredrik Sandberg

De Zweedse dichter en Nobelprijswinnaar Tomas Tranströmer is op 83-jarige overleden. Dat heeft zijn uitgever vandaag bekendgemaakt. Tranströmer won in 2011 de Nobelprijs voor de Literatuur.

Het werk van Tranströmer spitst zich vaak toe op het wonderbaarlijke en mysterieuze dat schuilt achter de routine van het dagelijks leven. Door dit oog voor het mystieke krijgt zijn poëzie vaak een religieuze dimensie. Hij is door critici ook wel als “christelijk dichter” omschreven. Veel behandelde thema’s waren de lange Zweedse winters, het ritme van de seizoenen en de schoonheid van de natuur.

Maar kritiek was er ook. Sommigen beschuldigden Tranströmer ervan dat hij in zijn bundels geen aandacht besteedde aan de politieke en maatschappelijke problemen van zijn tijd. De dichter trok zich hier niets van aan en richtte zich tot het einde van zijn leven op het schrijven van “universele poëzie”.

Poëet, psycholoog en pianist

De dichter begon al als tiener met schrijven en publiceerde zijn eerste bundel op 23-jarige leeftijd. Naast poëet was Tranströmer pianist en werkte hij als psycholoog in jeugdgevangenissen. In 1990 kreeg hij een beroerte, waardoor hij problemen kreeg met praten en zijn rechterhand. Hij leerde zichzelf hierna piano te spelen met slechts zijn linkerhand. In 1993 publiceerde Tranströmer een korte autobiografie, getiteld Minnena ser mig (‘De herinneringen zien mij’).

Bekijk hier een korte documentaire over het leven en werk van Tranströmer:

‘De grootste nog levende Zweedse dichter’

Tranströmer werd door veel poëziekenners gezien als de belangrijkste nog levende Zweedse dichter. Zijn werk is in meer dan zestig talen vertaald, onder meer in het Nederlands door Bernlef. Eeltsje Hettinga nam de vertaling in het Fries voor haar rekening. Hij kreeg in 2011 de Nobelprijs toegekend “omdat zijn gecondenseerde, heldere beelden ons een frisse toegang tot de realiteit verschaffen”.

In het door Bernlef vertaalde gedicht ‘Het paar’ (uit de bundel Den halvfärdiga himlen (‘De halfklare hemel’, 1962) beschrijft Tranströmer hoe twee geliefden zich in een hotelbed te slapen leggen:

Zij knippen de lamp uit en de witte kap
glinstert een ogenblik voordat hij oplost
als een tablet in een glas duisternis. En dan opstijgt.
De hotelmuren rijzen het hemelduister tegemoet.
[...]Het is donker en stil. Maar de stad is vannacht
opgerukt. Met gedoofde ramen. De huizen kwamen.
Heel dichtbij staan zij opeengepakt te wachten,
een volksmassa met uitdrukkingsloze gezichten.

Lees ook in NRC Handelsblad een interview met Bernlef over Tranströmer: ‘Tomas Tranströmer is een ijkpunt voor alle dichters’ (€)