De black spider memos worden openbaar

De Britse kroonprins Charles schreef talloze brieven aan ministers en staatssecretarissen. Want hij heeft veel meningen. De rechter bepaalde gisteren dat 28 brieven uit 2004 en 2005 openbaar worden. Hoeveel politiek heeft Charles daarin bedreven?

Een koning mag wel een mening hebben, maar hoort die niet in het openbaar uit te spreken. Een koning kan niet campagnevoeren en tegelijk zijn onderdanen verenigen. Een koning mag wel staatshoofd zijn, maar geen politiek bedrijven.

Maar wat mag een kroonprins? De Britse prins Charles – 66 en sinds 1952 troonpretendent – is nooit neutraal geweest.

Hij heeft een duidelijke mening over biologische landbouw (goed), genetisch gemanipuleerd voedsel (slecht), moderne architectuur (te veel glas en beton), alternatieve geneeskunde (moet mogelijk zijn), die hij ventileerde in een pamflet en in toespraken.

Hij schreef echter ook talloze brieven aan ministers en staatssecretarissen. Het vermoeden bestaat dat hij daarin niet alleen zijn ideeën uitte, maar regeringsbeleid probeerde te beïnvloeden. Daarmee zou hij zijn positie misbruiken. Al tien jaar probeert The Guardian daarom inzage te krijgen in die zogenoemde ‘black spider memos’ (naar Charles’ priegelige handschrift).

Gisteren bepaalde het Hooggerechtshof dat 28 brieven uit 2004 en 2005 openbaar moeten worden gemaakt. Het Hof bevestigde een eerdere uitspraak dat het in het algemeen belang was „dat er transparantie is”.

Wanneer de brieven nu openbaar worden, is onduidelijk. Maar de gevolgen voor Charles kunnen groot zijn als blijkt dat hij een duidelijke politieke voorkeur heeft – en vooral als blijkt dat ministers het gevoel hadden dat ze op zijn suggesties moesten ingaan.

Want in tegenstelling tot zijn moeder Elizabeth, die onbevangen op haar 25ste op de troon kwam en sindsdien ver van elke controverse is gebleven, zou Charles volgens zijn biograaf Catherine Mayer een campagnevoerende monarch willen worden. De brieven zijn dan een voorproefje van hoe hij denkt die rol te gaan invullen.

Een ambtenaar vertelde tijdens een hoorzitting hoe, als er een black spider memo arriveerde, die „met het grootst mogelijke respect werd behandeld, en bovenop de stapel documenten in de loodgieterstas van de minister belandde, boven brieven van collega’s en zelfs regeringsdocumenten”.

Wat er precies in de brieven staat, is onbekend. Oud-staatssecretaris voor Europese Zaken Denis MacShane twitterde gisteren: „Als ontvanger vrees ik dat journalisten en burgers teleurgesteld zullen zijn.”

De inhoud van sommige brieven is gelekt. Al in 1969 zou Charles toenmalig premier Wilson hebben geschreven over het lot van de Atlantische zalm. In 2002 nam hij het op voor Britse plattelandsbewoners, die in zijn ogen zwaarder werden gediscrimineerd dan homoseksuelen door Blairs verbod op de vossenjacht en de mond- en klauwzeercrisis.

Het waren „weinig behulpzame” interventies, noteerde Blairs spindoctor Alastair Campbell in zijn dagboeken, die werden gepubliceerd: „TB klaagde dat Charles ons naait, en dat Charles moest begrijpen dat er grenzen zijn aan de manier waarop hij politiek kan bedrijven.”

Het paleis verdedigde de kroonprins toen door te zeggen dat „hij gelooft dat het een deel van zijn rol is te wijzen op meningen die het gevaar lopen anders niet te worden gehoord”. Dat zou alleen kunnen als de brieven „vertrouwelijk” bleven.