Alleen geruchten zijn er genoeg

In Griekenland raakt het geld op. Hoe blijft het land draaien? Als er maandag geen lijst met hervormingen ligt, krijgt het land geen noodhulp van de EU.

Het is moeilijk de Griekse geldproblemen te kwantificeren. „Er zijn weinig controleerbare gegevens.” Foto Petros Giannakouris/AP

Het gonst in Athene van de geruchten. Over nutsbedrijven die verplicht zijn geld te lenen aan de staat. Over pensioenfondsen die hun reserves moeten afstaan. Over EU-landbouwsubsidies die worden gebruikt om pensioenen te betalen. De regering van de linkse premier Tsipras zou al het mogelijke doen om aan geld te komen.

Of het waar is, weet niemand. „Er worden door de autoriteiten geen mededelingen gedaan. En áls er iets gebeurt, hoeft je ook niet te verwachten dat er officieel wordt gecommuniceerd”, zegt Manos Giakoumis, hoofdanalist van de goed ingevoerde Griekse economische website Macropolis.

Duidelijk is dat de tijd dringt voor Tsipras: het geld raakt op. Kort na Pasen, op 8 april, moet Griekenland 450 miljoen euro terugbetalen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Deze maand moet de regering nog zo’n 1,5 miljard euro aan ambtenarenlonen en pensioenen uitkeren.

EU-bronnen zeggen dat op 8 april de bodem van de schatkist is bereikt. Er gaan ook andere data rond, zoals 20 april. Het is moeilijk de Griekse geldproblemen te kwantificeren. „Er zijn weinig controleerbare gegevens,” zegt Giakoumis. Er zijn allerlei potjes en sluipwegen die buiten de officiële staatsfinanciën vallen.

Uiterlijk maandag moet Griekenland een uitgewerkte lijst met hervormingen laten zien aan de eurogroep, het orgaan van ministers van financiën van de eurozone. Alleen als de hervormingen concreet en ingrijpend genoeg zijn, wil de eurogroep (delen van) 7,2 miljard euro uitkeren uit het noodprogramma van in totaal 240 miljard, dat met de vorige Griekse regeringen was afgesproken.

Bij het zwembad hangen

Giakoumis vermoedt dat de Griekse staat tot dusver alleen aan zijn internationale betalingsverplichtingen kan voldoen door uitstel van binnenlandse betalingen. Dat gaat vrijwel ongemerkt. Er zijn geen farmaceutische bedrijven die zich publiekelijk beklagen omdat de regering niet betaalt voor medicijnen. „Ze zijn eraan gewend”, zegt Giakoumis. De vorige regeringen deden niet anders.

De regering-Tsipras probeert van alles om burgers te laten zien dat níét alles bij het oude is gebleven. Wat vroeger de ‘trojka’ heette (Europese Commissie, Europese Centrale Bank en IMF), moet nu ‘Brussel-groep’ worden genoemd, omdat de trojka door veel Grieken gehaat werd. De experts van de drie instellingen, die toezicht moeten houden op het Griekse beleid, zijn niet meer welkom op ministeries. Ze moeten nu werken vanuit het Hilton-hotel in Athene. Op Griekse ministeries worden ze „niet erkend”. Het maakt het lastig voor de experts om te rapporteren hoe Griekenland ervoor staat. Volgens betrokkenen dreigden ze vorige week met hun vertrek. Veel meer dan bij het zwembad hangen konden ze toch niet doen.

Aan de andere kant wordt het spel ook hard gespeeld. Griekenland kreeg deze week twee keer slecht nieuws. De ECB verbood Griekse banken om nog langer t-bills, kortlopende leningen, te kopen van de Griekse staat. Het is nu vrijwel onmogelijk voor de staat om via t-bills snel extra geld op te halen. En de eurogroep weigerde om een Griekse claim van 1,2 miljard uit het noodfonds EFSF meteen te honoreren; behandeling van het verzoek gaat weken duren. De boodschap uit Brussel en Frankfurt is duidelijk: Griekenland krijgt alléén geld als de regering zich committeert aan hervormingen.

Pinnen voor de zekerheid

De verliezer van de politieke impasse is de economie. Iedereen wacht af. Particulieren en bedrijven stellen beslissingen uit, net als investeerders. Het blijft onduidelijk met wat voor regering ze te maken hebben. Worden privatiseringen ongedaan maakt? Wordt kapitaal hoger belast?

Het laatste kwartaal van 2014 kromp de Griekse economie, nadat ze eerder dat jaar eindelijk weer wat groei had laten zien. Of de economie nu verder krimpt, is nog niet bekend. Maar de tekenen zijn slecht: de omzet van de Griekse industrie en de export liepen in januari flink terug.

De onzekerheid raakt ook de staatsinkomsten. Belastingbetalers wachtten af of de regering haar belofte zou waarmaken dat mensen die een belastingschuld wilden aflossen korting krijgen. In januari en februari waren de belastinginkomsten daardoor bijna 900 miljoen euro lager dan begroot. Inmiddels is een wet aangenomen zonder de beloofde kortingen, maar met de mogelijkheid om in honderd termijnen te betalen.

De pinautomaten in Athene werken gewoon. De Grieken nemen al maanden meer geld op – voor de zekerheid. De hoeveelheid contant geld in Griekenland is sinds december, toen de politieke onzekerheid begon met de aankondiging van vervroegde verkiezingen, gestegen met 10 miljard euro, zo berekende persbureau Bloomberg. De hoeveelheid cash geld nadert het niveau van 2012, het hoogtepunt van de Griekse crisis.

Ondertussen dreigen problemen voor de Griekse banken, die afhankelijk zijn van noodsteun van de ECB. Sinds eind vorig jaar slinken hun tegoeden snel. In december, januari en februari haalden Grieken bijna 24 miljard euro weg bij de banken. Het vergroot de druk op Tsipras en de eurogroep om snel een akkoord te sluiten.