Abortusverbod Chili wankelt, ondanks verzet

Chili overweegt zijn zeer strenge abortuswet te versoepelen. Door de kerk ligt de kwestie gevoelig.

Pro-abortusdemonstrant Foto Reuters

De vrouw was zaterdag naar het ziekenhuis in de Noord-Chileense stad Calama gekomen met buikpijn en hevige vaginale bloedingen. De gynaecoloog onderzocht haar – en gaf haar aan bij de politie.

De 25-jarige vrouw ligt nog in het ziekenhuis, maar staat onder arrest. Ze kan vijf jaar gevangenisstraf krijgen wegens het plegen van abortus.

De zaak van de vrouw trekt de aandacht in Chili, waar een wetsvoorstel ter versoepeling van de huidige abortuswet de gemoederen toch al verhit. Die wet is nu nog een van de strengste ter wereld. Abortus is in Chili onder alle omstandigheden verboden. Het uitvaardigen van het totaalverbod was een van de laatste daden van dictator Pinochet voor zijn aftreden in 1990.

Schattingen van het aantal illegale abortussen dat Chileense vrouwen plegen, tegenwoordig meestal met medicijnen, lopen sterk uiteen. De conservatiefste gaan uit van 15.000 illegale abortussen jaarlijks.

In het Chileense parlement ligt nu een wijzigingsvoorstel op tafel van president Michelle Bachelet. Zij wil abortus om medische redenen tot twaalf weken legaliseren – dus alleen na een verkrachting, bij zwangerschap van een minderjarige, bij niet-levensvatbaarheid van de foetus of bij levensgevaar voor de moeder. „De feiten laten zien dat de totale criminalisering van abortus de praktijk niet heeft uitgebannen”, zei Bachelet bij de aankondiging van haar voorstel eind januari. „Dit is een moeilijke situatie, maar we moeten die tegemoet treden als een volwassen land.”

Het onderwerp ligt de socialiste Bachelet na aan het hart. Ze is arts, voormalig minister van Gezondheid én voormalig voorzitter van een VN-vrouwenorganisatie. Al tijdens haar verkiezingscampagne hamerde ze op het opheffen van het algehele verbod. Uit cijfers van de WHO blijkt dat in landen die abortus toestaan en waar voorbehoedsmiddelen ruim toegankelijk zijn, minder abortussen plaatsvinden dan in landen met een verbod.

De gearresteerde vrouw in Calama, van wie de naam niet bekend is gemaakt, zou misoprostol hebben gebruikt, een middel dat tot negen weken in de zwangerschap gebruikt kan worden. Nauwkeurige handleidingen hiervoor circuleren op het internet. De bond van vroedvrouwen veroordeelde de arrestatie van de patiënte en ook de regering nam er afstand van. Een woordvoerder van het ministerie van Gezondheid zei dat de privacy van de patiënte voor had moeten gaan.

Volgens een peiling is 71 procent van de Chilenen voor Bachelets wetsvoorstel. De minderheid van tegenstanders roert zich echter fel. Wekelijks wordt gedemonstreerd op het centrale plein in de hoofdstad Santiago. De aartsbisschop en de directeur van een groot katholiek ziekenhuis zeiden te zullen vasthouden aan het verbod.

Het onderwerp blijft gevoelig in het katholieke land, waar de kerk leidend is op het gebied van mensenrechten. In december moest de toenmalige minister van Gezondheid opstappen omdat zij had gezegd dat de conservatieven geen abortuswet nodig hadden omdat zij rijk genoeg zijn om hun dochters elders te laten aborteren. In 2013 wekte de vorige president, Sebastián Piñera, in binnen- en buitenland verontwaardiging door een 11-jarige zwangere die door haar stiefvader was verkracht te prijzen omdat zij haar baby zou houden.

Vrouwen- en mensenrechtenorganisaties hebben Bachelets voorstel onthaald als een historische stap, maar ze hebben er ook kritiek op. Niet-levensbedreigende gezondheidsredenen vallen er niet onder. „De wet schiet zo nog tekort als het gaat om het beschermen van het recht op gezondheid en waardigheid van vrouwen”, zei Mónica Arango, directeur Latijns-Amerika van het Centrum voor Reproductieve Rechten, een ngo die wereldwijd abortuswetgeving in kaart brengt, tegen persbureau Reuters.

Volgens Arango kan het nog een tijd duren voordat het wetsvoorstel wordt aangenomen. Als dat gebeurt, is het een prestatie. Sinds 1991 sneuvelden in Chili twaalf eerdere voorstellen om de abortuswet te versoepelen.