Kan de VVD nu eens serieus omgaan met recht en justitie?

12 maart 2015 – Bonnetje, Opstelten, Teeven? Waar ging het ook al weer over? Het optreden van minister-president Rutte was virtuoos. Hij beperkte hoogst behendig de partijpolitieke schade van het aftreden van zijn gezichtsbepalende collega’s Opstelten en Teeven. Tegelijk was zijn solo een bekroning van de roekeloze omgang van de VVD met de Nederlandse rechtsstaat.

12 maart 2015 - Bonnetje, Opstelten, Teeven? Waar ging het ook al weer over? Het optreden van minister-president Rutte was virtuoos. Hij beperkte hoogst behendig de partijpolitieke schade van het aftreden van zijn gezichtsbepalende collega’s Opstelten en Teeven. Tegelijk was zijn solo een bekroning van de roekeloze omgang van de VVD met de Nederlandse rechtsstaat.

De Tweede Kamer mocht dinsdagavond gratis meekijken in de caleidoscoop van de premier. Vrolijk dwarrelde daarin een formeel puntje, foutje in de voorlichting aan de Kamer. Ach ja, oude gebruiken in zo’n parlementaire democratie. Prima man, die Ivo, trouwens. Full focus. Een van onze beste. Dat was zondag. Dinsdag was hij nog amper een herinnering. De zon scheen.

Bij iedere partij die wat langer regeert loert het gevaar van zelfoverschatting. Arrogantie volgens Pechtold. CDA, PvdA en ook D66 konden daar over meepraten in hun dagen. De huidige PvdA doet het zo slecht in de peilingen dat het binnenskamers blijft. De VVD daarentegen is zo dominant dat één gepakte ritselaar per week als vaccinatie niet genoeg is.

Het gebrek aan zelftwijfel bij de VVD is het meest hardnekkig als het gaat om recht en justitie. Het verrast niet dat de partij sympathiek staat tegenover ondernemers. Iemand moet het doen. Maar dat de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie de eigen wortels zodanig heeft laten verpieteren dat het een staatkundige en rechtsstatelijke risicofactor is geworden, dat went niet licht.

Het bankafschrift van officier Teevens omstreden deal uit 2000 met een drughandelaar was lastig te vinden. Als het ding niet opzettelijk zoek was levert het gedoe een komische onderstreping op van het belang van de maandag begonnen Week van het Digitaal Erfgoed. Het is niet alleen de VVD te verwijten dat geheugen en deskundigheid bij de rijksoverheid tot kwaliteiten zonder wervingskracht zijn geworden. Het gehamer op een kleinere overheid heeft er zeker toe bijgedragen.

De verrommeling van het recht is wel een programmapunt van de huidige VVD, al heet het natuurlijk anders. Opstelten en Teeven zijn ingezet om de rechtervleugel zo veel mogelijk PVV-proof te maken. Meer blauw op straat. Meer straf en minder begrip voor criminelen. Vandalen gaan betalen. Maar ook: weigering de bewaarplicht van telecomgegevens in lijn te brengen met het Europees recht – gister tikte de Nederlandse rechter de ex-bewindslieden daarvoor op de vingers. Het opdringen van minimumstraffen aan de rechter. Het verhogen van de griffierechten en het afbreken van de gefinancierde rechtsbijstand.

Het zijn allemaal maatregelen die de gelijke toegang tot het recht ondermijnen, die het recht op een persoonlijke levenssfeer afdoen als ondergeschikt aan het grotere doel van boeven vangen. Dat moet ook, maar zelden hoor je de VVD die afweging hardop maken. Het zijn – wetenschappelijk vaak al ontkrachte – ideeën van stamtafeljuristen. Meestal morrend door de PvdA gesteunde vormen van symboolbeleid.

Wat is erger: dat liberalen gelijkheid voor de wet verzaken of sociaal-democraten die de enige steun van de zwakkere, het recht, laten degraderen tot dienstverlening waar je maar voor moet betalen? Deze coalitie kon sinds de formatie lekker opschieten, met een PvdA die zo weinig belangstelling voor de rechtsstaat toonde dat het twee zittende VVD’ers het departement van Justitie gunde, achter die reclamezuil van Veiligheid.

Om het gebrek aan tegenwicht te onderstrepen liet de PvdA de politie helemaal onder dat ene VVD-departement van Veiligheid en Justitie komen en zette zelf een moleculair bioloog op het vermagerde bestuursministerie van Binnenlandse zaken.

Terwijl bij V&J het openbaar ministerie en de rechterlijke macht steeds meer worden aangestuurd als lastige buitendiensten, wordt het hele departement van het werk gehouden met management- en rendementsprogramma’s waarvan het blijvend nut aan Koreaanse assemblagelijnen nog moet blijken.

In de Tweede Kamer voert het VVD-Kamerlid Taverne een taaie strijd om het Europees recht uit onze voortuin te wieden. Toetsing van Nederlandse wetten aan de Grondwet dat moet het parlement doen. Toetsing aan de Europese verdragen, nee dank u. De politieke meerderheid heeft altijd gelijk. Hogere principes zijn er niet.

Door af te treden vóór het Kamerdebat dienden Opstelten en Teeven hun partij. Uitleg geven en het gevoerde beleid verdedigen, zo nodig maatregelen nemen ter voorkoming van nieuwe problemen was een betere vorm geweest van ministeriële verantwoordelijkheid dragen. Naderende verkiezingen zijn geen openlijk argument, maar de kiezer is niet gek. Wanneer gaat de VVD het recht en de justitie eindelijk serieus nemen?

 

email: opklaringen@nrc.nl; twitter: @marcchavannes