Hoe de kerk een vastgoedboer werd

5-12-2011 Arnhem De Jozefkerk stond zo'n 5 jaar leeg. Inmiddels is er een skatebaan in gevestigd. skatehal; kerk; geloof; religie; kerkgebouw; kerk; kerken; godshuis; parochie; skaten; sport; herbestemming; bestemming; foto Marcel van den Bergh Foto Marcel van den Berg, Hollandse Hoogte

Hoe kun je kerken een tweede leven geven, nu er steeds minder als gebedshuis gebruikt worden? Daarover gaat het vandaag op het Reliplan-congres in Uithoorn. Dit is hoe de kerk een vastgoedboer werd, in vijf bedrijven.

1. De leegloop

Het aantal gelovigen neemt rap af, al jaren:

Alleen al dit kalenderjaar registreerde kerkenwebsite Reliwiki veertien kerksluitingen, gemiddeld één per week. Vooral de katholieken sluiten massaal kerken: in de periode tot 2025 ruim duizend van de bijna 1.600 kerkgebouwen.

De komende vijftien jaar sluit een op de drie van alle 6.500 protestantse en katholieke kerken. Maar, hoe vervelend ook voor de achterblijvende gelovigen, de ontkerkelijking biedt ook mogelijkheden.

2. De slimme ondernemer

Mickey Bosschert, oprichter van adviesbureau Reliplan, ontwikkelt sinds begin jaren ’90 kerken en kloosters. Dat begon met de aankoop van het Rosaklooster in Amsterdam-Noord, dat ze onder meer verhuurt aan het Leger des Heils.

“Kerken werden in die tijd veelal gesloopt, maar ik zag enorme potentie.”

Inmiddels is Bosschert herbestemmingsspecialist. Haar bedrijf Reliplan is veruit de grootste tussenpersoon voor kerken en kopers. Geen verkeerde business:

“De prijzen van kerken kunnen uiteenlopen van 250.000 tot 3,5 miljoen euro. In de regel begint het bij 150.000 op het verre platteland.”

Niet dat haar werk te vergelijken is met dat van een gewone makelaar. Bosschert:

“Het is een gat in de markt, maar wel een moeilijke markt. Makelaars zijn snelheid gewend, bij kerken is zo’n verkoop een langzaam proces. Veel mensen moeten erg wennen aan het idee.”

Reliplan houdt van de aan- en verkoopsom een percentage over dat begint bij 2 procent, zegt ze. “Het is ook wel eens hoger.” Ter vergelijking: een gewone makelaar rekent gemiddeld tussen de 1 tot 2 procent.

“Ik verdien hier best een goede boterham mee, maar de onroerendgoedhausse is aan mij voorbijgegaan. Daar staat tegenover dat ik geen last heb gehad van de recessie.”

3. Protestantse kerken doen mee

Protestantse kerken erkennen al langer dat ze gebouwen moeten verkopen. Al proberen ze eerst andere inkomsten te zoeken, zegt Peter de Lange, voorzitter van de Vereniging Kerkrentmeesterlijk Beheer:

“Met concerten, exposities. Dat kan veel geld opleveren.”

Lukt dat niet, dan staan ze open voor herbestemming. “Liefst zo dicht mogelijk bij onze eigen waarden”, zegt De Lange. Een disco is niet de bedoeling. Waar de opbrengst naartoe gaat, bepalen de kerkgemeenten zelf. Maar wel onder toezicht:

“Het is niet de bedoeling dat er een feestje van wordt gebouwd en de rest onder de gemeenteleden wordt verdeeld.”

Fuseert een gemeente na de verkoop met een andere gemeente, dan gaat het geld mee daarnaartoe. Is dat niet het geval, dan wordt gezocht naar wat De Lange een ‘kerkwaardig doel’ noemt. “Seniorenwoningen, bijvoorbeeld.”

4. Ook de katholieke kerken gaan overstag

Bij de katholieke kerk - die is verdeeld over zeven bisdommen met ieder een eigen beleid - was verkoop lang taboe. Kerken zijn heilig, daar kom je niet aan. Woordvoerder Hans Zuijdwijk van het aartsbisdom Utrecht:

“Ik heb bisschoppen wel eens horen zeggen ‘Dan komt er een woningcorporatie die een woning in de kerk verkoopt aan een ongetrouwd stelletje. Dat kan niet’.”

Nee, dan liever slopen. Bij het bisdom Utrecht zijn ze niet zo kritisch als een kerk eenmaal aan de ‘goddelijke eredienst‘ is onttrokken (oftewel: als zij zijn religieuze functie verliest). Zuijdwijk:

“Bijna alles kan. Behalve prostitutie, wapenhandel of een casino. Zolang het daar niet voor gebruikt wordt, zal het ons een worst wezen wat er met de gebouwen gebeurt.”

Inmiddels volgen andere bisdommen. De verkoopopbrengst gaat naar de parochie. Al komt ook een percentage bij het bisdom terecht. Zuijdwijk: “In ons geval is dat negen procent van de verkoopprijs.”

5. Epiloog: en ze leefden…

Dus krijgen steeds meer kerken een tweede leven als zorginstelling, kantoor of zelfs skatebaan:

Eigenlijk zouden er best meer kerken mogen leeglopen, zegt herbestemmingsspecialist Bosschert:

“Voor ons is het een zorg dat er te weinig gebouwen zijn. Er is namelijk een dringende vraag naar in heel Nederland.”