Even bijpraten: militaire interventie in Jemen, wat is er daar aan de hand?

Een Houthi-rebel staat bij voertuigen die verwoest zouden zijn bij een Saoedische luchtaanval in Sana'a, de hoofdstad van Jemen. Foto EPA/ Yahya Arhab

Saoedi-Arabië en tien sunnitische bondgenoten zijn begonnen met een militaire interventie in Jemen tegen de Houthi-rebellen. Waarom? Wie zijn die Houthi’s eigenlijk? En wat zijn de mogelijke gevolgen van de interventie? We praten je bij.

Wat is er vandaag gebeurd in Jemen?

Bondgenoten van de Jemenitische regering zijn, onder leiding van buurland Saoedi-Arabië, gestart met een militaire operatie tegen de shi’itische Houthi-rebellen in het land. Daarbij zijn naast Saoedi-Arabië tien landen betrokken, waaronder in ieder geval de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Qatar, Koeweit, Bahrein, Jordanië, Marokko, Soedan, Pakistan en Egypte. De operatie is bedoeld om de “legitieme regering te beschermen en verdedigen”.

Saudi-Arabië is vandaag het offensief met luchtaanvallen begonnen, onder andere rond het vliegveld van hoofdstad Sana’a, inmiddels gecontroleerd door de Houthi’s.

De inzet van gevechtsvliegtuigen:

Twitter avatar ionacraig Iona Craigأيونا كريج Warplanes contributing to #ResoluteStorm in #Yemen:
KSA 100
UAE 30
Bahrain 15
Kuwait 15
Qatar 10
Jordon 6
Morocco 6
Sudan 3

via @Reuters

Duidelijk is verder dat Saoedi-Arabië 150.000 militairen paraat heeft staan voor de militaire interventie. Pakistan en Soedan hebben gezegd ook bereid te zijn grondtroepen in te zetten.

Met de Verenigde Staten is overlegd over de militaire actie, ze steunen die ook, maar zijn niet direct betrokken. President Obama heeft wel gezegd bereid te zijn om logistieke hulp te bieden en de coalitie van inlichtingen te voorzien.

Wie zijn de Houthi’s?

De Houthi’s zijn zaydi’s, aanhangers van een shi’itische islamitische stroming die in de minderheid (30 tot 40 procent van de bevolking) is in het voornamelijk sunnitische Jemen. De groep is begin jaren 90 voortgekomen uit een kleine groep die werd opgericht door een man genaamd Hussein al-Houthi. De Houthi-rebellen strijden al sinds 2004 voor meer autonomie in het noorden van Jemen. Ze waren overtuigde aanhangers van de opstand tijdens de Arabische Lente in 2011 tegen toenmalig president Ali Abdullah Saleh, een dictator die 33 jaar aan de macht was gebleven door zijn rivalen tegen elkaar uit te spelen met geld en lucratieve deals.

Na het aftreden van Saleh ontstond er een machtsvacuüm in het land, waardoor de Houthi’s vorig jaar zonder veel tegenstand konden oprukken naar hoofdstad Sana’a. Sindsdien zijn ze de krachtigste en meest georganiseerde politieke en militaire groepering in het noorden van Jemen en controleren ze een groot gebied van het uiterste noorden tot het gebied ten zuiden van hoofdstad Sana’a.

Wat is er de afgelopen tijd gebeurd?

In september vorig jaar namen de oprukkende Houthi’s de hoofdstad Sana’a en delen van het noorden van Jemen in. Ze sloten onder toezicht van de Verenigde Naties een akkoord met de regering over deling van de macht, maar dit was niet meer dan symbolisch. In feite maakten de Houthi’s al de dienst uit in Sana’a. In januari braken er zware gevechten uit in de hoofdstad tussen Houthi’s en het regeringsleger. De rebellen omsingelden het presidentieel paleis en gijzelden president Hadi. Die diende zijn ontslag in en ook het kabinet van premier Khaled Bahah stapte op. Er kwam begin vorige maand een akkoord over een tijdelijk landsbestuur, maar een dag later kondigden de Houthi’s aan het parlement te ontbinden en grepen ze de macht.

Hadi, die zichzelf - en het Westen met hem - nog steeds beschouwt als enige legitieme leider, had zich inmiddels in de zuidelijke kustplaats Aden verschanst. De Houthi’s waren begonnen aan een offensief richting de stad, waarna Hadi de hulp inriep van Arabische bondgenoten.

Wie heeft er in Jemen eigenlijk welk gebied in handen?

Twitter avatar AJENews AJE News Yemen - who controls what. http://t.co/g9azODqdW2

Is er iets te zeggen over de gevolgen van dit offensief?

Belangrijk is dat het land een nieuwe frontlijn lijkt te worden in de strijd tussen vijanden Saoedi-Arabië (sunnitisch) en Iran (shi’itisch). Iran wordt ervan beschuldigd de Houthi’s te steunen, iets wat het land zelf ontkent. Saoedi-Arabië en een aantal sunnitische landen van de Gulf Cooperation Council (GCC) steunen de Jemenitische regering en leveren wapens aan sunnitische stammen die vechten tegen de Houthi’s.

Iran probeert om voet aan de grond te krijgen op het Arabisch Schiereiland om zo Saoedi-Arabië te dwarsbomen, schreef onze correspondent Judith Spiegel eerder deze week in NRC Handelsblad (€). Jemen in handen krijgen betekent voor Iran controle over een smalle zeestraat die samen met een zeestraat die al onder zijn controle is cruciaal is voor het olietransport in de regio.

De strijd zorgt sowieso voor een bedreiging voor het olietransport, schrijft onze Midden-Oostenredacteur Toon Beemsterboer vandaag in NRC Handelsblad:

“De meeste olietankers van Arabische producenten zoals Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Irak passeren de Jemenitische kust via de Golf van Aden richting het Suezkanaal en Europa. Saoedi-Arabië vreest dat het transport in gevaar komt als de Houthi’s Aden veroveren. De prijs van een vat Brent is sinds het begin van het offensief met zes procent gestegen.”

Terreurgroepen als Al-Qaeda en ook Islamitische Staat kunnen profiteren van de groter wordende chaos. Al-Qaeda op het Arabisch Schiereiland (AQAS), de tak die in Jemen actief is en een deel van het land controleert, wordt vooral door het Westen gezien als het grootste gevaar. De groep heeft in delen van het oosten en zuiden een vrijhaven gevonden vanwaar ze terreuraanslagen kan voorbereiden. Militaire actie tegen de Houthi’s, de aartsvijand van Al-Qaeda in Jemen, betekent in feite ook steun aan Al-Qaeda.

Wie zijn er voor en wie zijn er tegen de interventie? (Via Al Jazeera):

Twitter avatar AJENews AJE News Here’s who’s in favour, and who’s against, the strikes in Yemen. http://t.co/X8hZNWQyGb http://t.co/HBkg3qW9LZ

Lees ook in NRC Handelsblad: Gevaarlijke interventie in Jemen (€).