Smullen van andermans leed

Elke week analyseert een expert een televisieprogramma binnen zijn of haar vakgebied. Dit keer: psycholoog Ingrid Mater Malij kijkt het RTL 5-programma Bizarre Eters, waarin mensen met een eetstoornis worden geholpen.

Vorige keer zat in Bizarre Eters een man die alleen chocoladevla at, hij woog 46 kilo en moest aankomen, vertelt psycholoog Ingrid Mater Malij. „We zien natuurlijk niet wat er op de achtergrond van het programma gebeurt, maar wanneer er geen arts wordt betrokken, vind ik dat onverantwoord: als je zo weinig weegt en dan ineens veel gaat eten kan dat ernstige gevolgen hebben.”

Terwijl buiten een zonsverduistering plaatsvindt, zitten wij in een nieuwbouwhuis in Hoorn op de bank te kijken naar het tv-programma Bizarre Eters, met een schaal chocolade-eitjes op de salontafel. Ingrid Mater Malij werkt als psychologe met jongeren met eetstoornissen. Ze wil het RTL-programma graag zien omdat het een redelijk nieuw type behandelt: mensen die te eenzijdig of volgens te veel beperkende regels eten. Zij hebben een ‘selectieve eetstoornis’. Deze stoornis is net opgenomen in de vijfde editie van de psychologenbijbel DSM. Mater Malij: „Vroeger heetten ze gewoon ‘moeilijke eters’ en werd het niet als psychische stoornis gezien.”

Presentator Dennis Weening praat in het programma met Jacqueline (38), die volgens tientallen regeltjes eet. Ze heeft de stoornis ontwikkeld sinds ze MS heeft en gezond moet eten. Mater Malij: „Vaak begint het met een andere ziekte, van waaruit de eetstoornis zich ontwikkelt. Door de MS is Jacqueline de controle over haar leven kwijt. Via de eetregels probeert ze die controle weer terug te krijgen.” Hoort dit bij de dwangstoornissen? „Dat kan. En het probleem is: met sigaretten kun je stoppen, met eten niet.”

Nu verschijnt de ‘voedingspsychologe’ in beeld. Mater Malij: „Ik heb nog nooit van een voedingspsychologe gehoord. Zo’n beroep bestaat volgens mij niet.” Maar is zij zelf geen voedingspsychologe? „Nee, ik ben GZ-psycholoog. Bij eetstoornissen werken wij in een multidisciplinair team: een arts, een gezinstherapeut, een psycholoog en een diëtist. Maar deze vrouw kan het blijkbaar allemaal alleen af.”

Tv motiveert de cliënt

We zien zelfgemaakte beelden van Jacqueline die benauwd ronde plakjes kipfilet op een vierkante boterham legt. Tegen de regels! Mater Malij: „Waar is ze bang voor? Die vraag wordt niet gesteld. Vorige keer hadden ze een man die veel snacks at omdat hij een trauma had: hij had zijn stiefmoeder dood gevonden. Maar aan dat trauma werd verder geen aandacht besteed.”

Quinten eet alleen maar instant noedels. Hij maakt vorderingen. Na de introductie eet hij al snel, naast de noedels, broodjes shoarma en patat. Maar Dennis Weening vindt het niet goed. Hij noemt het ‘vette zooi’ en probeert Quinten aan de groente te krijgen. Mater Malij: „Dat is jammer: Quinten heeft enorme vorderingen gemaakt,hij eet nog maar vier bakjes noedels per dag, in plaats van tien. Maar ze zetten het heel negatief neer. Ze zouden hem meer moeten belonen.”

Hoewel Mater Malij denkt dat dit programma kijkers met een eetstoornis helpt, bijvoorbeeld om zich tot behandeling te laten bewegen, heeft ze toch moeite met de ook aanwezige functie van freakshow: „Ik vind dat ze kwetsbare mensen uitmelken. De kijkers smullen van andermans leed.”

Quinten en Jacqueline lijken door deelname aan het programma behoorlijk opgeknapt. Hoe kan dat? Mater: „Meedoen aan het tv-programma werkt motiverend. Misschien is het schijn, krijgen ze straks een terugval. Het programma dwingt ze nu van alles te doen, en dat werkt doordat de camera erop staat. Als ik in mijn werkkamer tegen een cliënt zou zeggen: en nu dit opeten, dan loopt ze gewoon weg en neemt ze een andere psycholoog. Of helemaal geen hulp meer. Nou ja, misschien zijn wij psychologen wel te voorzichtig.”