Mantelzorg is niet gratis, dat moet beter begrepen worden

Langer doorwerken en meer voor elkaar zorgen. Dat zijn twee hoofdthema’s in het kabinetsbeleid die elke burger op zijn eigen wijze aan den lijve ervaart. De stapsgewijze verhoging van de AOW-leeftijd, en de aanmoediging aan werknemers om te blijven leren, stuiten gemakkelijk op de structurele veranderingen in de gezondheidszorg. Zo doen de decentralisaties van zorg en welzijn, en de beperking van de toegang tot formele zorg, een groter beroep op onbetaalde inzet van familie, vrienden of buren. Zij zijn het groeiend aantal ‘mantelzorgers’, een begrip dat een zekere huiselijkheid suggereert. Net als het woord keukentafelgesprek. Op basis daarvan moeten gemeenten de zorg kennen die burgers nodig hebben.

In een onderzoek getiteld Concurrentie tussen mantelzorg en betaald werk zet denktank SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau, tegenstellingen en cijfers op een rij. Het percentage werknemers dat twee uur of meer per week mantelzorg verleent is tussen 2004 en 2012 met bijna de helft gegroeid tot bijna 18 procent van de werkenden. Dus voordat dit kabinet begon over de zogeheten participatiesamenleving was de samenleving, vrijwillig of niet, al begonnen te veranderen.

Het is een inmiddels ingesleten onderscheid dat vrouwen aanzienlijk meer mantelzorg geven dan mannen. De groei van het aantal mantelzorgers onder vrouwen tussen 45 en 65 jaar suggereert zelfs dat ‘het spitsuur’ van het leven (carrières, gezin, kinderen, zorg voor ouders) door de langere levensverwachtingen van ouders en anderen verder wordt verlengd. Gevolg: vrije tijd en privéleven zijn de dupe, in een tijd waarin werk en thuis voor steeds meer mensen toch al in elkaar overvloeien door thuiswerk en digitale netwerken.

Het SCP-onderzoek maakt duidelijk dat de participatiemaatschappij verre van gratis is. Mensen die langduriger en intensiever mantelzorg verlenen, blijken zich gemiddeld ook meer ziek te melden. En dus hun participatie als werknemer of als zzp’er te verzuimen.

Van alle mensen mag worden verwacht dat ze zo lang mogelijk hun eigen verzorging regelen. Maar mantelzorg is niet gratis. En professionele zorg kost serieus geld.

Aan die constateringen moeten conclusies worden verbonden. Kostenbeheersing in de zorg vraagt permanente actie. Criteria als ‘Wat is zinnig en nodig?’ moeten leidend zijn.

Mantelzorg op zijn beurt moet op de werkvloer beter begrepen worden. En geaccepteerd. Omdat het in een vergrijzende samenleving gewoner zal worden. Omdat het verder zal groeien. Maar ook omdat de verzuimrisico’s toenemen. Mantelzorg is individuele inzet, die ook in werkrelaties om individuele oplossingen vraagt.