Klein Nederland is voor groot China een bijzonder nuttig land

Premier Mark Rutte begint vandaag zijn derde bezoek aan China in 1,5 jaar. Voor Beijing is de relatie met Nederland economisch, maar ook politiek van belang.

Contacten, contracten, megadiners die veel weg hebben van VVD-congressen, ontspannen bezoekjes aan de grootste IT-bedrijven van Azië; premier Mark Rutte bedrijft tijdens zijn vijfdaagse werkbezoek aan China, dat vandaag begint in Shanghai en hem via Shenzhen naar Hainan voert, klassiek handelspolitiek handwerk.

Of Rutte de hoge kunst van de relatievorming - guanxie - werkelijk verstaat, blijkt pas aan het einde van zijn toernee. Op Hainan, het tropische eiland met een hoog 007-gehalte, waar hij partijleider en president Xi Jinping ontmoet en de Chinese partij en Aziatische zakentop toespreekt.

Liepen Ruttes voorgangers vaak stuk op Xi Jinpings doodsaaie en altijd bevroren lachende voorganger Hu Jintao; de betrekkelijk nieuwe Chinese leider Xi is een extroverte, veel pratende en vooral ook ambitieuze leider. In amper twee jaar is hij in eigen land de onbetwiste machthebber geworden door alle drie de sleutelfuncties in de hiërarchie (secretaris-generaal Communistische Partij van China, voorzitter Militaire Commissie en president) naar zich toe te trekken. Xi’s macht weerspiegelt zich in de aandacht die hij krijgt in de VS, India, Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië waar zijn uitspraken en plannen, vervat in speeches en zogeheten witte documenten, minutieus worden geanalyseerd.

Xi (64), die tot 2022 aan de macht is als hij over een hemels mandaat beschikt, ontpopt zich tot de meest assertieve en zelfbewuste leider van de Volksrepubliek sinds Mao Zedong en Deng Xiaoping. Hij heeft niet alleen grootse economische- en veiligheidsplannen voor China, maar voor de hele regio. Geen maand gaat voorbij of China kondigt nieuwe plannen aan voor grensoverschrijdende trein-, binnenvaart-, olie- en gasverbindingen; plannen die kracht worden bij gezet met tientallen miljarden aan bilaterale investeringen en institutionele initiatieven zoals de Aziatische Infrastructuur Investeringsbank.

Op deze plannen heeft Xi, die beschikt over een voor Politbureauleden nieuw soort charisma, prettig klinkende etiketten laten plakken zoals de 21ste Eeuwse Zijde Routes of het rechtstreeks uit het Chinees vertaalde ‘Een Riem, Een Weg’-initiatief. Aziatische journalisten en commentatoren hebben daar al het ‘Chinese Marshallplan’ van gemaakt, en dat dekt de lading in buitenlandspolitiek opzicht ook redelijk.

Regionale invloed uitbreiden

Al deze plannen voor investeringen en regionale vrijhandelsverdragen zijn bedoeld om de Chinese invloed in de snel groeiende regio te vergroten ten koste van de Verenigde Staten en de Chinese economie te vernieuwen en te versterken. De Chinese methode van invloedsuitbreiding is die van economische ontwikkeling. „Traditionele methodes”(Global Times), lees de Europese (kolonisatie) en Amerikaanse (militaire macht) aanpak, zal China nooit toepassen, zegt Xi vaak.

Ontwikkeling van de hele regio met China als centrum en beschermheer wordt gepresenteerd als ‘Het Nieuwe Veiligheidsconcept’ (China Daily, in mei 2014). Daar voegde het Dagblad van het Leger later aan toe dat Xi’s veiligheidsconcept zal uitgroeien tot „een universele norm in internationale verhoudingen”. Uiteraard gebeurt dat allemaal op een „vriendelijke, geciviliseerde wijze”, want China zal zich manifesteren als „een tamme, vreedzame draak”.

Rode telefoon

Dat Xi’s China als grootste economie van de wereld (in nieuwe koopkrachtvergelijkingen van de Wereldbank) met buitenlandse deviezen ter waarde van 3.300 miljard dollar de fondsen heeft om deze ambities waar te maken, staat vast. En de bedrieglijk goedmoedig ogende partijleider is lang genoeg aan de macht om zijn plannen om te zetten in concrete daden. Xi’s decennium aan de macht wordt geen „verloren decennium”, zoals de tijd onder zijn voorganger Hu nu meesmuilend wordt genoemd.

Voor Nederlandse en EU-diplomaten in China en Europese bedrijfsleiders staat vast dat al deze ‘Een Riem, Een Weg’-plannen grote kansen bieden. Een van de hoofdroutes naar deze kansen loopt via Xi Jinping, in ieder geval in symbolisch opzicht en als het gaat om het openen van deuren ook in praktische zin. Alle leiders van de grote Chinese staatsbedrijven hebben een rode telefoon op hun bureau voor het geval „de voorzitter” - Xi dus - belt.

Vandaar ook dat achter de Nederlandse en Chinese schermen van Rutte’s bezoek gewerkt wordt aan mooie „plaatjes” in de media die de uitstekende Chinees-Nederlandse verhoudingen symboliseren. De regisseurs zien het al voor zich: Xi en Rutte gemoedelijk koutend onder de palmen van het tropisch eiland Hainan of – en dat hoopt de Chinese zijde – Rutte die aan Xi vertelt dat Nederland ook wil toetreden tot de Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB).

Ook los van deelname aan die bank speelt Nederland in Chinese optiek een hele nuttige rol die door Xi openlijk wordt geprezen. Hij heeft het dan over levering van technologie: Nederland is een agrarisch-technische en nanotechnologische supermacht in Chinese ogen. En over Rotterdam en voetbal.

Nederland is bijzonder nuttig

Maar er is meer, hoorde een voormalige Nederlandse ambassadeur in China van een topfunctionaris uit de kring van Xi Jinping. Dat Nederlandse nut voor China strekt zich uit naar de stemmingen in de EU-raden. Als regel stemt Nederland tegen voorstellen van de Europese Commissie die een inbreuk maken op de vrijhandel en dus impliciet tegen voorstellen die de belangen van het Chinese bedrijfsleven schaden, luidde het overduidelijke antwoord. Menige procedure tegen antidumpingpraktijken van Chinese bedrijven is met Nederlandse hulp om zeep geholpen.

Dat Nederland de tweede handelspartner van China in de EU is en de haven van Rotterdam cruciaal is voor de Chinese handel naar Europa, maakt dat sprake is van een bijzonder nuttige relatie.

Op het terrein van de mensenrechten heeft zich bovendien een omwenteling voltrokken. Wilde de vorige minister van Economische Zaken Maxime Verhagen daar nog punten mee scoren, de VVD-PvdA-coalitie houdt zich, in ogen van het bedrijfsleven, verstandig op de vlakte. Er worden geen prijzen meer uitgereikt aan dissidenten en over arrestaties van schrijvers, advocaten, Oeigoeren en Tibetanen wordt gezwegen. En als er toch gevoelige kwesties aan de orde worden gesteld is dat nauwelijks hoor- en merkbaar. Nederland volgt daarmee de lijn van Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Liever hoort Xi van Rutte hoe de crisis in het Chinese voetbal kan worden opgelost, en dat is ook voor de premier een veiliger onderwerp.