Een bijbaan moet je wel melden

René Leegte vertrekt uit de Kamer. Hij meldde zijn bijbaan pas toen deze in een rechtszaak zou opduiken. Dat is tegen de regels van de VVD.

René Leegte in de Kamer toen hij nog het woord voerde over de gaswinning. Foto Martijn Beekman/ANP

En daar verdween weer een VVD’er uit Den Haag om een integriteitskwestie. Gisteren moest Tweede Kamerlid René Leegte (46) opstappen omdat hij een betaalde bijbaan had verzwegen. Hij had vorig jaar een Brabants bedrijf geadviseerd dat kunstlicht ontwikkelt waardoor planten sneller groeien. Een technologie die ze graag exporteren en dus raakt aan internationale handel, een van de onderwerpen waarover Leegte in de Kamer het woord voerde namens de VVD.

Zijn politieke doodzonde was niet dát hij een betaalde bijbaan had. Dat is binnen de VVD „geen enkel probleem”, zegt een woordvoerder van de partij. Maar zo’n bijbaan moet wel geregistreerd worden, en mag niet raken aan de portefeuille van een Kamerlid. In een schriftelijke verklaring wijt Leegte zijn gedwongen vertrek aan zijn „eigen onzorgvuldigheid”.

Integriteitskwestie nummer zoveel

De VVD is geplaagd door grote en kleine integriteitsrellen. Na corruptieverdenkingen (senator Jos van Rey) en veroordelingen (gedeputeerde Ton Hooijmaijers, Statenlid Berthold Ziengs, wethouder Sjoerd Swane) werden in 2013 nieuwe ‘vuistregels’ opgesteld.

Die regels kwamen pas nadat in 2012 de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer werd opgesteld. Sinds de laatste verkiezingen zijn nu vier Kamerleden gedwongen afgetreden. Wegens hypotheekfraude (Johan Houwers), rijden onder invloed (Matthijs Huizing), declaraties als gedeputeerde (Mark Verheijen) en nu dus een verzwegen bijbaan (René Leegte).

Bij Verheijen was het de – eveneens nieuwe – integriteitscommissie van de VVD die oordeelde dat het Kamerlid had „gehandeld in strijd met het integriteitskader”. In het geval van Leegte kwam die commissie er niet eens aan te pas, maar oordeelde fractievoorzitter Halbe Zijlstra zelf. Die noemde de positie van Leegte gisteren „een onhoudbare situatie”. Leegte zelf was niet bereikbaar.

Na de affaire rond Verheijen had Zijlstra zijn fractieleden nogmaals opgeroepen om zich te melden „als er mogelijk iets speelde dat hun integriteit en de partij zou kunnen raken”. Leegte diende zich begin vorige week, vlak voor de Provinciale Statenverkiezingen, bij zijn fractievoorzitter aan met de bekentenis dat hij tot eind vorig jaar bezoldigd adviseur was geweest van het Brabantse bedrijf PlantLab.

Mails verstuurd uit de Kamer

Dat Leegte nu alsnog de bijbaan meldde had vooral te maken met het feit dat morgen een civiele rechtszaak rond PlantLab speelt. Met een openbare zitting bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam. De oprichters van PlantLab gingen in december met ruzie uit elkaar en bevechten elkaar nu voor de rechter. In het dossier van die zaak komen e-mails voor van adviseur René Leegte, verstuurd van zijn mailadres van de Tweede Kamer.

De donderdag na de verkiezingen leverde Leegte documenten over zijn bijbaan in bij zijn fractievoorzitter. Zijlstra heeft er toen „een weekend over nagedacht” en maandag in gesprek met Leegte besloten dat die moest vertrekken.

Leegte was sinds 2010 Kamerlid voor de VVD en stond vorig jaar centraal in twee incidenten. Hij mocht van zijn eigen partij geen voorzitter worden van de vaste Kamercommissie voor Europese Zaken, omdat hij er te pro-Europese standpunten op na zou houden. En hem werd het woordvoerderschap over de Groningse gaswinning ontnomen nadat hij in de trein terug uit Groningen hoorbaar voor andere reizigers uit de doeken deed hoe hij de gaskwestie gebagatelliseerd had.

In theorie had Leegte kunnen besluiten om zijn Kamerzetel te houden, ook als de VVD van hem af wilde. Dat had het kabinet met een acuut probleem opgezadeld, want daarmee had de coalitie van VVD en PvdA de nipte meerderheid van 76 zetels in de Tweede Kamer verloren. Zijlstra zegt niet gevreesd te hebben voor een dergelijke actie van Leegte. „Ik ken hem niet als iemand die dat zou doen.”

Even geen coalitiemeerderheid

Die penibele situatie voor de coalitie is ontstaan door de terugkeer van Johan Houwers naar de Tweede Kamer. Nadat vorig jaar Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk uit de PvdA stapten, was de coalitie al geslonken. Maar door het gedwongen vertrek van Verheijen krimpt die nog verder. Het eerder opgestapte VVD-Kamerlid Johan Houwers keert namelijk terug naar Den Haag.

Houwers vertrok in 2013, ook onder druk van Zijlstra, en trof sindsdien een schikking van 4.000 euro wegens hypotheekfraude. Hij heeft zware financiële problemen, maar spreekt tegen dat hij daarom hij terugkeert naar zijn goedbetaalde baan als Kamerlid.

Zijlstra reageerde subiet dat „voor fraudeurs binnen de VVD geen plaats” is. Houwers werd geroyeerd door de VVD toen hij besloot toch als eenmansfractie terug te keren. Houwers wordt vandaag geïnstalleerd.

De coalitie heeft in ieder geval even toch een minderheid, want de stoelen van Ard van der Steur en Klaas Dijkhoff, die vrijdag werden benoemd als minister en staatssecretaris van Justitie – en Leegte – moeten nog worden opgevuld. Morgen keert Fred Teeven terug als Kamerlid.

Is de VVD nu verder gevrijwaard van integriteitsrellen? Zijlstra kon het gisteren niet beloven. „Maar ik hoop dat we er nu een keer zijn.”