Een betaald bijbaantje als Kamerlid mag best. Maar: verzwijg het niet

René Leegte is het vierde VVD-Kamerlid sinds 2012 dat moet opstappen vanwege een integriteitskwestie. Dit keer ging het om een verzwegen nevenfunctie. Gelukkig voor de coalitie blijft hij niet zitten als eenmansfractie, dan zouden de PvdA en VVD hun nipte meerderheid van 76 zetels verliezen.

VVD-Kamerlid René Leegte was tot eind vorig jaar bezoldigd adviseur geweest van het Brabantse bedrijf PlantLab. Hij meldde dit pas vorige maand aan fractievoorzitter Zijlstra. Foto MARTIJN BEEKMAN/ANP

En daar verdween weer een VVD’er uit Den Haag om een integriteitskwestie. Gisteren moest Tweede Kamerlid René Leegte (46) opstappen omdat hij een betaalde bijbaan had verzwegen. Hij had vorig jaar een Brabants bedrijf geadviseerd dat kunstlicht ontwikkelt waaronder planten sneller groeien. Een technologie die ze graag exporteren en dus raakt aan internationale handel, een onderwerp waarover Leegte in de Kamer het woord voerde namens de VVD.

Zijn politieke doodzonde was niet dát hij een betaalde bijbaan had. Dat is binnen de VVD „geen enkel probleem”, zegt een woordvoerder van de partij. Maar zo’n bijbaan moet wel geregistreerd worden. En mag niet raken aan de portefeuille als Kamerlid. In een schriftelijke verklaring wijt Leegte zijn gedwongen vertrek „stom genoeg” aan zijn „eigen onzorgvuldigheid”.

Integriteitskwestie nummer vier

In de VVD van vroeger was dat misschien niet zo’n probleem geweest. Maar de partij stelde na een opeenstapeling aan integriteitskwesties twee jaar geleden nieuwe regels op voor haar politici. En fractievoorzitter Halbe Zijlstra staat bekend als uiterst streng. Zijlstra noemde de positie van Leegte gisteren „een onhoudbare situatie”. Leegte zelf was niet bereikbaar om zijn vertrek toe te lichten.

René Leegte is de vierde parlementariër van de VVD-fractie sinds 2012 die opstapt om een integriteitskwestie. Johan Houwers, Matthijs Huizing en Mark Verheijen gingen hem voor.

Verheijen moest een maand geleden opstappen nadat NRC Handelsblad publiceerde over zijn declaraties als gedeputeerde in de provincie Limburg. De integriteitscommissie van de VVD stelde toen een onderzoek in dat uitwees dat Verheijen had „gehandeld in strijd met het integriteitskader”. Wat betreft Leegte kwam die commissie er niet eens aan te pas.

Na de kwestie rond Verheijen had Zijlstra zijn fractieleden nogmaals opgeroepen om zich te melden „als er mogelijk iets speelde dat hun integriteit en de partij zou kunnen raken”. Leegte diende zich begin vorige week, vlak voor de Provinciale Statenverkiezingen, bij zijn fractievoorzitter aan met de bekentenis dat hij tot eind vorig jaar bezoldigd adviseur was geweest van het Brabantse bedrijf PlantLab.

Dat Leegte nu alsnog de bijbaan meldde die hij eerder had verzwegen had misschien met Verheijen te maken, maar vooral met het feit dat morgen een civiele rechtszaak rond PlantLab speelt. Met een openbare zitting bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam. De oprichters van PlantLab gingen in december met ruzie uit elkaar en bevechten elkaar nu voor de rechter. In het dossier van die zaak komen e-mails voor van adviseur René Leegte, verstuurd van zijn e-mailadres van de Tweede Kamer.

De donderdag na de verkiezingen leverde Leegte documenten over zijn bijbaan in bij zijn fractievoorzitter. Zijlstra heeft er toen „een weekend over nagedacht” en maandag in gesprek met Leegte besloten dat die moest vertrekken.

Leegte was sinds 2010 Kamerlid voor de VVD en vroeger persoonlijk medewerker van partij-icoon Frits Bolkestein. Hij stond vorig jaar centraal in twee incidenten. Hij mocht van zijn eigen partij geen voorzitter worden van de vaste Kamercommissie voor Europese Zaken, omdat hij er te pro-Europese standpunten op na zou houden. En hem werd het woordvoerderschap over Energie en de Groningse gaswinning ontnomen nadat hij in de trein terug uit Groningen hoorbaar voor andere reizigers uit de doeken deed hoe hij de kwestie gebagatelliseerd had.

In theorie had Leegte kunnen besluiten om zijn Kamerzetel te houden, ook als de VVD van hem afwilde. Dat had het kabinet met een acuut probleem opgezadeld, want daarmee had de coalitie van VVD en PvdA de nipte meerderheid van 76 zetels in de Tweede Kamer verloren. Zijlstra zegt niet gevreesd te hebben voor een dergelijke actie van Leegte. „Ik ken hem niet als iemand die dat zou doen”, zei Zijlstra.

Geen plaats voor fraudeurs

Die penibele situatie voor de coalitie is ontstaan door de terugkeer van Johan Houwers naar de Tweede Kamer. Nadat vorig jaar Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk uit de PvdA stapten, was de coalitie al geslonken. Maar door het gedwongen vertrek van Verheijen krimpt die nog verder. Het eerder opgestapte VVD-Kamerlid Johan Houwers keert namelijk terug naar Den Haag. Houwers vertrok in 2013 omdat hij werd verdacht van hypotheekfraude. Hij trof daarna een schikking van 4.000 euro.

Zijlstra reageerde subiet dat „voor fraudeurs binnen de VVD geen plaats” is. Houwers werd geroyeerd door de VVD toen hij besloot toch als eenmansfractie terug te keren.

Houwers wordt vandaag geïnstalleerd. Naast de zetels van Ard van der Steur en Klaas Dijkhoff, die vrijdag werden benoemd als minister en staatssecretaris van Justitie, komt nu ook die van Leegte vrij. Oud-staatssecretaris Fred Teeven heeft zich al gemeld als een van de nieuwe Kamerleden – hij stond vijfde op de kieslijst bij de verkiezingen in 2012. De andere plekken gaan waarschijnlijk naar Chantal Nijkerken-de Haan en Leendert de Lange – in 2012 de nummers 52 en 53 op de kandidatenlijst.

Is de VVD daarmee verder gevrijwaard van integriteitsrellen? Zijlstra kon het gisteren niet beloven. „Maar ik hoop dat we er nu een keer zijn.”