Column

Wat je eigenlijk helemaal niet wil zien

Een omgeleid fietspad komt vaker voor in Amsterdam – er is altijd wel een stuk straat opgebroken. Dus toen ik een paar maanden geleden op de Plantage Middenlaan met borden en hekken van het fietspad de rijbaan werd opgestuurd, leek dat niets bijzonders. Opkijkend zag ik de reden: er was een gepantserde politiecontainer geplaatst voor de Hollandse Schouwburg. Dat voormalige theater, nu een monument, was een locatie waar tijdens de bezetting bij razzia’s gearresteerde Joden werden vastgehouden, voor hun deportatie.

Mijn eerste reactie was: dit had ik niet willen zien. Dat er nog steeds mensen rondlopen met moorddadige bedoelingen tegen mensen die zij als Joden beschouwen, vormt zozeer een aanslag op mijn basisvertrouwen dat ik in een beschaafd land leef, dat ik de neiging heb de ogen te sluiten.

Maar dit weekeinde had ik alweer zo’n moment. Door een tweet – van onverdachte zijde – kwam ik op de website Frisse kijk. Die is het werk van Nederlandse antisemieten – zo te zien autochtone antisemieten, zeg ik er voor alle zekerheid bij. Uitgangspunt zijn de raciale theorieën van een of andere Amerikaanse mad professor – onzin over decadentie door ‘rassenvermenging’ en samenzweringen. Doorklikkend kwam ik bij iets wat ‘Joods overzicht’ heette: een lijst met enkele honderden namen van vooraanstaande Nederlanders, gerangschikt naar politiek, media, kunst enzovoorts. Vele namen werden gevolgd door een toelichting, of een link voor nadere informatie.

Het was geen ‘hitlist’, stond in een van de anonieme commentaren onderaan de lijst, maar ‘een documentatie’. Hier stonden ook discussies over de vraag of die-en-die erop moest. Af en toe twijfelden de opstellers kennelijk of iemand Joods was of niet. In één geval had de doorslag gegeven dat iemands gedrag ‘een Joodse indruk maakte’. Er was trouwens nog een andere lijst met niet-Joodse ‘volksvijandigen’. Toen ik gisteravond bij het schrijven van dit stukje wilde checken hoe genoemde Amerikaanse professor heette, bleek de site – op de server van het bedrijf Hostgator – inmiddels afgeschermd.

Weer had ik dat gevoel dat ik iets had gezien wat ik helemaal niet wil zien, omdat het niet zou moeten bestaan. De verleiding is ook groot om zulk antisemitisme – een afdragertje van raciale, quasi-biologische theorieën uit de negentiende eeuw die in Nederland nooit erg veel aftrek hebben gevonden – uit beeld te redeneren als de belachelijke hobby van een paar kwaadaardige idioten, dezelfden die de Holocaust ontkennen. Maar ja, dan lees ik weer dat in Sint-Petersburg dit weekeinde een internationaal congres heeft plaatsgevonden van allerlei kleine extreem nationalistische, fascistische en antisemitische personen en groepjes, het Internationaal Russisch Conservatief Forum. Onder de beschermende hand van Poetins bewind wordt – ter ondersteuning van een revanchistische en reactionaire Russische machtspolitiek – kennelijk gewerkt aan een nieuw internationaal platform, waarop antisemieten de wind in de zeilen hebben. En dan zwijgen we nog over de antisemitische revival in Hongarije, of Griekenland, of Frankrijk. Om cultuurpessimist van te worden.