Overal hardere toon, maar één EU-beleid migratie nog ver weg

Vluchtelingen moeten geen asiel meer kunnen aanvragen, de Europese buitengrenzen moeten dicht, vindt de VVD. Hoe ziet de praktijk er nu uit?

Boven: Onofficieel tentenkamp van Syrische vluchtelingen in Jordaanvallei. Rechtsonder:Soortgelijk tentenkamp bij Jordaanse stad Mafraq. Links:Koerdisch vluchtelingenkind in Turks kamp. Foto’'s Muhammed Muheisen/AP, Kai Pfaffenbach/Reuters

1 Hoe komen migranten en asielzoekers nu naar Europa?

De meest dramatische beelden komen van de buitengrenzen van de EU. Ze komen op volgepakte boten vanuit Libië en Egypte naar Italië of vanuit Turkije naar Griekse eilanden en Italië. Ze klimmen op hekken vol prikkeldraad bij de Spaanse exclaves Ceuta en Melilla, glippen langs de grensbewakers aan de Turks-Bulgaarse grens, proberen een rivier tussen Griekenland en Turkije over te zwemmen, sluipen door de bossen aan de Hongaars-Servische grens. Maar de meeste migranten, zo blijkt uit wetenschappelijke studies, komen op een toeristenvisum naar landen van de EU. Als ze dan langer blijven dan officieel is toegestaan, worden ze illegaal.

2 Maakt het uit of ’t gaat om een asielzoeker of een migrant?

In het debat over immigratie worden de termen asielzoeker, migrant en illegaal vaak door elkaar gebruikt. Dat verwart de discussie. Een vluchteling of asielzoeker is zijn land ontvlucht en zoekt elders bescherming, meestal in een land dat de Conventie van Genève betreffende de Status van Vluchtelingen (1951) heeft geratificeerd. Vaak komen asielzoekers aan zonder identiteitspapieren of met valse papieren. Een migrant verlaat zijn eigen land vrijwillig om elders een nieuw leven op te bouwen. Omdat landen een beperkt aantal migranten opnemen en daar strenge voorwaarden aan verbinden, proberen velen illegaal een land binnen te komen, of zichzelf voor te doen als asielzoeker/vluchteling. Hoe moeilijker het is om een land binnen te komen, hoe eerder een migrant geneigd zal zijn zichzelf voor te doen als vluchteling.

3 Om hoeveel mensen gaat het ongeveer?

Cijfers over de komst van migranten en vluchtelingen hebben vaak iets willekeurigs. Volgens persbureau AP, dat zich baseert op EU-cijfers, kwamen in 2014 meer dan 276.000 „migranten illegaal de EU binnen, velen op de vlucht voor armoede en conflicten”. Mensen die de armoede proberen te ontvluchten kun je illegale immigranten noemen, maar geldt dat ook voor iemand die uit vrees voor zijn leven, een oorlog ontvlucht?

Zeker is dat in de afgelopen jaren het aantal asielaanvragen in de EU fors is toegenomen. Over het algemeen werd in voorgaande jaren ongeveer een derde van de aanvragen gehonoreerd. Eurostat, het statistisch bureau van de Europese Unie, maakte eind vorige week bekend dat vorig jaar 626.000 mensen politiek asiel hebben aangevraagd in een EU-land. Dat waren er nog nooit zo veel. Eenderde van de aanvragen is in Duitsland gedaan. Ook Frankrijk en Zweden kregen veel asielaanvragen te verwerken, maar relatief gezien was de stijging het grootst in Italië. Een op de vijf asielaanvragen vorig jaar is gedaan door Syrische vluchtelingen. Ook van Afghanen en Kosovaren kwamen veel asielaanvragen.

4 Is ook in andere EU-landen een verharding merkbaar?

Bijna overal. In landen als Denemarken (onder druk van de Deense Volkspartij) en Frankrijk (onder druk van het Front National) is die verharding al langer gaande. In Griekenland is recentelijk bij de conservatieve partij Nieuwe Democratie (ND) de toon verhard onder invloed van de recente opkomst van de neonazistische partij Gouden Dageraad. Partijleden van Gouden Dageraad hebben bijvoorbeeld gepleit voor landmijnen langs de grens met Turkije, om te voorkomen dat mensen illegaal het land in komen. In Italië zet de nieuwe leider van de Lega Nord, Matteo Salvini, vrijwel al zijn politieke kaarten op een anti-immigratiebeleid. In het kamp van mediamagnaat Silvio Berlusconi, wiens positie als leider van het rechtse blok onder druk staat, wordt deze harde toon regelmatig overgenomen.

5 Verandert de opstelling in Brussel?

Daar wordt steeds meer nadruk gelegd op het belang van opvang in de regio. In het slotdocument van de eurotop van vorig week stond dat de EU de landen waar vluchtelingen vandaan komen en de doorvoerlanden naar de EU meer steun moet bieden. In mei moet de Europese Commissie komen met een ‘Europese Migratie-Agenda’. In een toespraak begin deze maand zette de verantwoordelijke eurocommissaris Avramopoulos alvast enkele lijnen uit. Zo wil hij „meer legale routes voor mensen om veilig in Europa te komen” – denk aan mogelijkheden om in vertrek- of doorvoerlanden alvast een asielaanvraag in te dienen, en daar ook op een reactie op de aanvraag te wachten. In Niger zal binnenkort een test hiermee beginnen, en ook Tunesië heeft gezegd hieraan mee te willen werken. Maar een kernprobleem blijft dat er nog steeds geen gemeenschappelijk Europees asielbeleid is.

6 Werkt samenwerking met doorvoerlanden?

Effectief was het akkoord tussen de Italiaanse premier Berlusconi in 2008 en de Libische leider Gaddafi. In ruil voor Italiaanse investeringen zou Libië strenger controleren op mensensmokkel. Dat leidde tot daling van het aantal bootvluchtelingen naar Italië, maar de vluchtelingen en migranten die in Libië werden tegengehouden, werden daar vaak slecht behandeld. Libië is nu een soort vrijhaven voor mensensmokkelaars. Onlangs sloten Spanje en Marokko een reeks akkoorden voor samenwerking tegen illegale migratie en mensensmokkel.