Keuze van de VVD voor ‘Fort Europa’ is dubieus en irreëel

Is het inderdaad „de essentie van het internationale vluchtelingenrecht” dat „we in principe alleen Europese vluchtelingen asiel bieden in Europa”? [curs. red.] Die onjuiste bewering doet de VVD in haar zondag verschenen migratienota. Daarin wordt aan de algemeen aanvaarde opvatting dat vluchtelingen het best in de eigen regio opgevangen kunnen worden, de radicale consequentie verbonden dat Europa voortaan ‘dus’ afgesloten moet blijven. Asiel aanvragen binnen Europa door niet-Europeanen mag niet meer, zo wil de VVD. De Europese buitengrenzen „gaan echt dicht”. Wie deze muur gaat bouwen, bewaken en betalen, vertelt hij er helaas niet bij.

Vluchtelingen van buiten Europa zullen alleen op uitnodiging worden toegelaten, maar dan alleen „in extreme situaties”. Kennelijk is daarvan nu geen sprake, want de vluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten die nu arriveren, zijn aanleiding voor deze koerswijziging. De VVD acht deze migranten een bedreiging van de Europese veiligheid en welvaart. Ze steunen namelijk terreurgroepen, dwingen reddingsoperaties op zee af en zorgen voor onrust onder Europeanen. En het kost veel geld, dat beter aan vluchtelingen in de regio besteed kan worden. De VVD meent dat als Europa ophoudt met verblijfsvergunningen de toestroom vanzelf ophoudt.

Nu is de kern van vluchtelingenrecht dat het principieel kleurenblind en geografisch neutraal is – en niet zonder reden. Een vluchteling is immers een individu dat juist wordt vervolgd wegens ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of het hebben van een politieke overtuiging. Het gaat uit van de fundamentele gedachte dat alle mensen gelijk zijn; ook onder liberalen geen onbekend uitgangspunt. De VVD onderscheidt voortaan echter twee soorten vluchtelingen: Europese en niet-Europese. Principieel kiezen zij voor het idee van Fort Europa.

Dat is dus een radicale breuk met de humanitaire principes die het fundament vormen van het vluchtelingenrecht. De VVD laat opnieuw zien dat het zich weinig gelegen laat liggen aan internationale rechtstatelijke normen, vastgelegd in verdragen.

Nu staat het de politiek uiteraard vrij nieuwe principes te formuleren en het recht opnieuw vorm te geven. Dat zou in dit geval neer moeten komen op het opzeggen van het VN- vluchtelingenverdrag en het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarnaast zouden veel EU-asielrichtlijnen veranderd moeten worden. Inhoudelijk omvat het een koerswijziging voor vrijwel alle EU landen.

Bij deze consequenties verbleken de binnenlandspolitieke problemen die deze koerswijziging van de VVD inhouden. Het zet de coalitie onder spanning; de PvdA koos in de eerste reactie voor de term ‘onacceptabel’. Behalve de PVV is er geen politieke partij die het plan steunt, dan wel realistisch of uitvoerbaar acht. Grenzen die ‘echt dicht’ zijn bestaan nergens ter wereld; rondom Europa zijn ze fysiek ondenkbaar. Vluchtelingen verplichten in de eigen regio onderdak te zoeken, gaat ervan uit dat die ‘veilige haven’ daar ook echt voorhanden is. En dat áls die er is, deze landen ook bereid zouden zijn om daarvan de lasten alleen te dragen. Moreel dubieus, politiek onrealistisch, bestuurlijk onuitvoerbaar en juridisch ondenkbaar, dit VVD-plan.