Echt gezellig werd het niet in Berlijn

Het was een heus media-event toen de Griekse premier Alexis Tsipras gisteren in Berlijn langskwam. Hij mengde er opnieuw de kwestie van de economische crisis met de aanspraken die Griekenland maakt op schadevergoeding voor de wandaden van de nazi’s. Daarmee creëerde hij veel onbegrip.

Bondskanselier Angela Merkel met de Griekse premier Alexis Tsipras, gisteren in Berlijn. foto JOHN MACDOUGALL / AFP

Van tevoren was al duidelijk dat het door schulden geplaagde Griekenland door het bezoek van de Griekse premier Alexis Tsipras (Syriza) aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel (CDU) gisteravond niet plotseling uit de gevarenzone zou zijn. „Het ging slechts om een kennismakingsgesprek”, zei Merkel na afloop. „Besluiten worden vandaag niet genomen.” En Tsipras verklaarde dat we niet moesten denken dat hij naar Berlijn gekomen was om Merkel te vragen de pensioenen in Griekenland te betalen.

Het zou al heel mooi zijn als de lucht tussen Athene en Berlijn weer wat geklaard is, want de laatste weken werd er over en weer nogal ruig met elkaar omgesprongen in de publiciteit.

84 miljard euro belastinggeld

Griekenland is aangewezen op de voorspraak van Duitsland, het machtigste land binnen de eurozone. Maar juist op dat vlak deed Merkel tamelijk koeltjes: „Het is niet zo dat mijn stem zwaarder weegt omdat we tachtig miljoen inwoners hebben. In de eurozone heeft ieder land een stem en dat functioneert goed zo.” En ze wees er nog maar eens op dat de plannen die Tsipras maakt om uit de penarie te komen, niet door haar moeten worden beoordeeld maar door de geëigende instituties van de Europese Unie.

Het thema Griekenland houdt ondertussen de publieke opinie in zijn greep, ook al omdat veel Duitsers geloven dat Duitsland voor het reddingsplan van de kaduke Griekse economie garant staat voor een bedrag van 84 miljard euro. Allemaal belastinggeld, zo denken niet alleen de aanhangers van de eurosceptische Alternative für Deutschland.

Dus toen Tsipras gisteren langskwam, was dat een media-event. De Duitse commerciële tv-zender n-tv was bijvoorbeeld de hele dag in de lucht met een thema-uitzending onder de zwiepende westernkop Showdown im Griechen-drama.

De stemming in Duitsland is inmiddels tamelijk anti-Grieks. Ook omdat de nieuwe Griekse regering de Duitsers sinds haar aantreden zeven weken geleden nogal driest heeft aangepakt. Tsipras en zijn ploeg wonnen de verkiezingen met de belofte een einde te maken aan de zware hervormingen die met Athene zijn afgesproken om uit de financiële crisis te komen. Merkel liet gisteren doorschemeren dat ze weinig ziet in de „nieuwe mix van maatregelen” waar Tsipras over wil onderhandelen.

Verwijten raken een open zenuw

Nog minder bevalt het de Duitsers dat Tsipras gisteren opnieuw de kwestie van de economische crisis mengde met de aanspraken die Griekenland maakt op schadevergoeding door de Duitsers voor de wandaden van de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog. Eerder deze maand had hij in het Griekse parlement de opeenvolgende Duitse regeringen verweten hun verantwoordelijkheid door middel van „juridische trucs” te ontlopen.

Zulke verwijten raken in Duitsland een open zenuw. Dat land ziet zichzelf graag als wereldkampioen innerlijke verwerking van het nazi-verleden, ofwel Vergangenheitsbewältigung. En als Duitsers ergens niet tegen kunnen, is het als anderen hen herinneren aan dat verleden. Zeker als dat gepaard gaat met een verzoek tot schadevergoeding. Merkel keek gisterenavond dan ook op haar allerzuinigst terwijl ze de gebruikelijke formules uitsprak: dat Duitsland zich als geen ander bewust is van zijn historische verantwoordelijkheid, maar dat de kwestie van herstelbetalingen aan Athene juridisch en wettelijk zijn afgesloten. En dat overigens bondspresident Joachim Gauck tijdens zijn recente bezoek aan Griekenland het thema van de wandaden ook al had geadresseerd.

De nazi’s hebben destijds ook op de Griekse archipel dood en verderf gezaaid – in de Joodse gemeenschap, zoals in heel bezet Europa, en bijvoorbeeld ook in honderden dorpjes bij represailles tegen partizanen. 30.000 slachtoffers zijn gevallen bij moordpartijen en nog eens 800.000 mensen zijn door honger om het leven gekomen.

Tsipras wilde mogelijk de positie van het strenge Duitsland verzwakken door het thema te veranderen van Griekse schulden naar Duitse schuld, maar daarmee heeft hij in Duitsland veel onbegrip losgemaakt. Zo noemt de conservatieve avondkrant Frankfurter Allgemeine Zeitung de Griekse claim ‘bizar en brutaal’. De krant vindt dat Grieken dan net zo goed aansprakelijk zijn voor claims vanwege de veldtocht van Alexander de Grote (356 - 323 v. Chr.).

Ook de sociaal-democratische leider en vicebondskanselier Sigmar Gabriel (SPD), die doorgaans warme woorden spreekt over het harde lot dat de Griekse bevolking heeft getroffen, wil niks weten van schadeclaims. „Die kwestie is afgesloten.” En dat is eigenlijk al de afgelopen 25 jaar, sinds de Duitse ‘hereniging’, de lijn van alle opeenvolgende Duitse regeringen. Want het is niet de eerste keer dat de Grieken schadevergoeding eisen. En Griekenland is ook niet het enige land dat nog een uitstaande rekening meent te hebben. Ook daarom zegt de Duitse staat kort en krachtig „Nein!” Men wil geen precedent scheppen.

Het gaat om de morele kant

In Duitsland is niet iedereen tegenstander van de Griekse claims. De oppositiepartijen Die Linke en Die Grünen bijvoorbeeld vinden dat Athene terecht blijft hameren op herstelbetaling. In het voetspoor van historische experts die bijvoorbeeld wijzen op een zogeheten „dwangkrediet”, van mogelijk een half miljard Reichsmark, dat Athene moest bijdragen aan de kosten tijdens de Duitse bezetting. Volgens sommige berekeningen zou dat krediet inmiddels 11 miljard euro waard zijn. Maar het lijkt erop dat Athene zelf de kwestie niet meer op de spits wil drijven. Staande naast Merkel zei Tsipras dat het met die schadeloosstelling niet gaat om materiële eisen, om geld, maar eerder om het bespreken van de morele kant van de zaak.