De ijsbeer zoekt eieren op het land

Nu het zee-ijs smelt, komen ijsberen steeds vaker op het vasteland. Lastig voor de vogels: de beren eten hun eieren.

Foto DANIEL SANNUM LAUTEN/AFP

Vogelonderzoekers op Spitsbergen en Groenland zien veel meer ijsberen dan vroeger. Sinds ruim tien jaar trekken ijsberen in de zomer over het vasteland, waarschijnlijk omdat er minder zee-ijs in de poolzee drijft. Die ijsberen vreten eieren uit vogelnesten.

Een internationaal biologenteam, onder aanvoering van Jouke Prop van de Rijksuniversiteit Groningen, beschrijft de trend deze week in Frontiers in Ecology and Evolution. De onderzochte vogels op Spitsbergen (brandganzen, eidereenden en een meeuw die ‘grote burgemeester’ heet) brengen daardoor nauwelijks nog jongen groot. Het laat volgens de biologen „de kettingreactie” zien die klimaatverandering teweeg kan brengen.

Op Spitsbergen houden Prop en zijn collega’s sinds eind jaren zeventig bij hoeveel ijsberen ze ’s zomers zien. Destijds waren het er meestal nul. Nu maken de biologen zomers mee met meer dan twintig ‘beerdagen’. (Als er op één dag twee beren langskomen, telt dat ook als twee beerdagen.) Prop: „Dat gebeurde heel abrupt. Het lijkt alsof het ze te bar werd.”

De biologen zoeken de oorzaak in het terugtrekken van het zee-ijs rond de noordpool. Bij Groenland en op Spitsbergen neemt het ‘ijsseizoen’ al decennia af, met gemiddeld 1,5 tot 5,5 dag per jaar – de afname verschilt per gebied. Dat maakt het voor ijsberen moeilijker om op het zee-ijs op zeehonden te jagen, veronderstellen biologen, zodat ze op zoek gaan naar ander voedsel.

In de hele Noordelijke IJszee smelt het zee-ijs eerder in het jaar dan enkele decennia geleden, en keert het later terug. Juist donderdag maakte het National Snow & Ice Data Center in de VS bekend dat de winterse ijsbedekking sinds het begin van hun metingen in 1981 niet zo klein is geweest als afgelopen winter. Eind februari werd het maximale oppervlak bereikt (14,5 miljoen vierkante kilometer), daarna begon het ijs alweer te smelten.

IJsberenjacht aan banden gelegd

„We denken dat de afname van het poolijs de belangrijkste oorzaak is dat we meer ijsberen zien”, zegt Prop. Ook arriveren de dieren eerder. IJsberen die vroeg in het seizoen aan land komen, komen nesten vol eieren tegen en eten ze dan op. (IJsberen eten geen kuikens, want die zijn te snel voor ze.) Klimaatverandering is niet de énige oorzaak van het toegenomen aantal ijsberen. Op Spitsbergen is ook de ijsberenjacht aan banden gelegd en is het aantal ganzen sterk gegroeid.

De ijsberen zijn nog altijd niet talrijk (enkele tientallen dieren) maar ze decimeren het aantal kuikens. Van de brandganzen wordt nu per jaar meestal zo’n 80 procent van de nesten leeggeroofd. Toch neemt het totaal aantal vogels niet af. Prop: „We hadden gedacht dat de predatie allang invloed zou moeten hebben op de hele populatie, maar dat gebeurt niet. Het lijkt alsof vogels uit andere gebieden hun plaats innemen.”

Het is overigens grotendeels onbekend welke invloed de verminderde ijsbedekking heeft op de wereldwijde verspreiding van de ijsbeer en andere zoogdieren, zoals de narwal of de walrus. Veel gegevens ontbreken, volgens biologen.