Boek over loterij? Wel positief graag

Medeoprichter Postcodeloterij beloofde auteur van boek over loterij openheid. Het liep anders.

Achteraf bleek het te mooi om waar te zijn. Een multimiljonair die een journalist verzoekt om een boek over zijn levenswerk te schrijven – en belooft zich niet met de inhoud te bemoeien.

Ook Boudewijn Poelmann, mede-oprichter van de Postcodeloterij, kon de drang niet weerstaan om toch de toegang tot informatie te ontzeggen en aan te dringen op veranderingen in het manuscript. Dat bleek gisteren bij de verschijning van De mannen van de droomfabriek van journalist Ineke Holtwijk. De epiloog geeft een intrigerend inkijkje in hoe een grootse houding teloor kan gaan.

Holtwijk werkte in de jaren tachtig voor IPS, een persbureau voor ontwikkelingslanden waarvan Poelmann mededirecteur was. Als zodanig maakte zij in 1989 de oprichting van de Postcodeloterij, door Poelmann en drie anderen, van dichtbij mee. Eind 2008, toen zij terugkeerde van een lang correspondentschap in Latijns-Amerika, benaderde Poelmann haar om de geschiedenis van de Postcodeloterij in een boek op te tekenen.

„Veel mensen zeggen me dat het een bijzonder verhaal is”, citeert Holtwijk de e-mail van Poelmann. En dat is het natuurlijk ook. De loterij heeft meer dan 4 miljard euro verzameld voor goede doelen. Bovendien heeft de marketingkracht van Novamedia, het bedrijf achter de Postcodeloterij waarvan Poelmann mede-eigenaar is, die goede doelen dichter onder de aandacht van het publiek gebracht.

Poelmann en Holtwijk legden in een contract vast dat zij volstrekt onafhankelijk te werk zou gaan, én dat Novamedia volledige medewerking zou verlenen aan het verzamelen van de informatie. De vergoeding (65.000 euro) die Novamedia aan Holtwijk betaalde zou hier niets aan afdoen.

Tijdens het onderzoek bleek echter dat Novamedia bepaalde bronnen toch niet wilde delen. Zo kreeg Holtwijk geen toegang tot oude jaarrekeningen. Zij wilde die inzien om uit te zoeken wat de verdiensten van de oprichters waren, omdat die vaak onderwerp van discussie zijn geweest. Vorig jaar schreef deze krant bijvoorbeeld dat de vier oprichters sinds 1989 bijna 80 miljoen euro uit hun goededoelenloterijen in binnen- en buitenland hebben ontvangen.

Ook mocht Holtwijk niet weten hoeveel reclamebrieven de Postcodeloterij verstuurt. Volgens haar eigen schatting gaat het om vijftig tot honderd miljoen brieven en folders per jaar. „Dat is veel papier, zeker voor een bedrijf dat groen wil zijn”, noteert zij.

Toen Holtwijk het manuscript aan Poelmann voorlegde, bleek hij bezwaar te hebben tegen allerlei passages. Het boek was te negatief, vond hij. Uit de epiloog wordt overigens niet duidelijk wat de auteur met Poelmanns kritiek gedaan heeft.

Kort daarna meldden zich drie bronnen bij Holtwijk, die allen eerder schriftelijk akkoord waren gegaan met de transcriptie van het interview dat zij gegeven hadden, met kritiek. Het gaat om de accountant van de loterij, Joop van den Ende en Poelmanns vriend en zakenpartner Derk Sauer. Van den Ende dreigde met juridische stappen als hij geen inzage in het volledige manuscript kreeg. De accountant, die kritisch op Poelmann was, eiste dat de helft van zijn uitspraken werd geschrapt. En Sauer, die eerder verklaarde: „Die transcriptie lijkt mij prima”, zei nu dat zijn quotes „merendeels onjuist zijn”.