Ook vrachtwagenchauffeurs slapen soms met een knuffel

Fotografe Nienke Koedijk hield haar knuffel Poes jarenlang geheim. Tot ze besloot op zoek te gaan naar andere volwassenen die met een knuffelbeest slapen. Vrijdag verschijnt haar boek Verborgen Vrienden.

„Ik heb verhaaltjes voorbereid voor als er vreemden langskomen. Ik zal niet snel verkondigen dat ik ze zelf heb gekocht.” Foto Nienke Koedijk

‘Een van de eerste keren dat mijn vriend bij me bleef slapen, lag Poes per ongeluk nog onder de deken. Normaal verstopte ik haar altijd. Hij voelde iets pluizigs bij het voeteneind en schrok. ‘Wat ís dat?’ riep-ie. Toen heb ik ze maar aan elkaar voorgesteld.”

Inmiddels slaapt Poes nog altijd in het bed van Nienke Koedijk (36) – net als haar vriend. „Hij heeft er nooit moeilijk over gedaan, hij vond het wel schattig.”

Maar voor de buitenwereld bleef Poes verborgen. „Tot de zomer van 2013. Toen had ik er genoeg van en heb ik een berichtje op Facebook geplaatst, met een foto van Poes en de boodschap dat ik haar al zeker 32 jaar geheimhield. En een oproepje: of er meer mensen waren met zo’n verborgen knuffel.”

Binnen een dag kreeg ze tientallen reacties. Van leeftijdsgenoten, maar ook van zestigplussers. Steunbetuigingen. Dankbrieven. „Mensen mailden dat ze jaren hadden gedacht dat ze gek waren – dat zij als enige nog een knuffel hadden. Niet dus.” Het was de start van haar fotoproject Verborgen Vrienden, waarvoor ze ruim zestig volwassen ‘knuffelaars’ met hun knuffel portretteerde en interviewde. „Een zakenman die bij Shell werkt, een vrachtwagenchauffeur, een kraakster – allerlei mensen hebben meegedaan. Dat wil ik met mijn fotoboek ook benadrukken: mensen met een knuffel zijn niet in een hokje te plaatsen. Het zijn gewoon mensen.”

Gecremeerd in de vuurkorf

Voor de deelnemers aan het project waren er twee voorwaarden: ze moesten met de knuffel slapen én hem geheimhouden voor hun omgeving. „De meesten zien het boek als coming-out. Als bevrijding. Want zo’n geheim maakt eenzaam.”

Met haar boek hoopt Koedijk daarom het knuffeltaboe te doorbreken – zowel voor de knuffelaars als voor hun omgeving. „Partners voelen zich soms behoorlijk aan de kant gezet. Dat iemand jaloers is op een stuk stof, klinkt misschien raar. Maar als je geliefde troost nodig heeft en naar een knuffel grijpt in plaats van naar jou, kan dat lastig zijn.”

Een deelneemster kreeg op haar trouwdag een dichtgetimmerd kistje van haar familie, vertelt Koedijk. „Daarin zat haar knuffel, Doekzak. ‘Die heb je nu niet meer nodig!’ riepen haar broer en zus. Een paar weken later belde ik dat meisje op om de fotosessie te plannen. ‘Je bent net te laat’, zei ze. ‘Doekzak bestaat niet meer.’ Ze hadden hem gecremeerd in de vuurkorf van haar vader. Door die daad werd ze eindelijk volwassen, vond ook haar omgeving.”

Doekzak krijgt een speciale In Memoriam-pagina in het boek. „Die link naar je kindertijd is juist van onschatbare waarde. Iedereen kan doodgaan of weggaan, maar een knuffel blijft. Die is er altijd geweest, zal er altijd zijn en levert geen commentaar. Dat idee alleen al geeft iets vertrouwds. Ik bedoel: rationeel gezien zou ik Poes zo in de prullenbak kunnen gooien. Een grijs stuk stof met verfomfaaide snorharen. Maar door onze gedeelde geschiedenis – door het feit dat ze er op moeilijke momenten voor me was – is ze voor mij een en al emotie.”

Decennia niet in de was

Bij knuffels gaat het dan meestal ook niet om het uiterlijk. „Ik heb zelfs iemand gesproken die een steen als knuffel had. En een rapper die met de bh van zijn moeder in bed sliep. Die wilde helaas niet op de foto. Te bang voor zijn reputatie.”

Van groter belang lijkt geur. Veel knuffels hebben tenslotte jarenlang tranen, snot en zweet geabsorbeerd en dat heeft invloed op het aroma. „De meeste knuffels zijn al decennia niet in de was geweest – dat zouden ze niet overleven. Sommige hangen nog met een paar draadjes aan elkaar. Voor buitenstaanders lijken die knuffels misschien vies, maar voor de eigenaars juist niet. Ik ben voor mijn project in de auto gestapt met een knuffelaar die haar ‘Lap’ op de airco legt, omdat ze het zo lekker vindt dat de geur zich door de auto verspreidt. Daar wordt ze rustig van.”

En die rust, benadrukt Koedijk, is een belangrijk aspect. „Mijn boek is geen pleidooi voor het slapen met een knuffel in je bed. Ik wil het onderwerp vooral emanciperen, zodat je er zonder schaamte over kunt praten. Maar bij sommige mensen zie ik wel zo veel stress, dat ik soms denk: hier heb je een knuffel, dan slaap je beter.”