Duitse minister trekt ‘rode lijn’ over handelsverdrag EU-VS

Vicekanselier Gabriël keert zich tegen particulier tribunaal voor handelsconflicten.

Dezelfde botstesten voor auto’s in de EU en de VS is niet omstreden. Maar tegenmet chloor gewassen kippenvlees uit de VS bestaat in Europa veel verzet .

Het handelsverdrag TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership), dat de Europese Unie en de Verenigde Staten willen sluiten, is hard op weg een nieuw symbool te worden van de kloof tussen bestuurlijke elites en burgers in Europa.

De Duitse vicekanselier Sigmar Gabriël ( SPD) probeerde zaterdag opnieuw de vrees voor de gevolgen van het TTIP bij zijn achterban te bezweren. In de Süddeutsche Zeitung zei hij: „We zullen onze sociale standaarden niet afzwakken en evenmin die op het gebied van milieu- en consumentenbescherming [...] en we zullen, daar ben ik absoluut zeker van, ook geen privatisering van arbitrage toestaan.” Gabriël trekt een „rode lijn”, schreven Duitse kranten.

Eerder had Gabriël gezegd tegen dit omstreden private arbitragemechanisme in het verdrag te zijn. Dit Investor State Dispute Settlement (ISDS) geeft bedrijven het recht landen voor een speciaal tribunaal te dagen als zij vinden dat hun bedrijfsvoering door nieuwe wetgeving aangetast wordt. Belangenorganisaties, burgers en (linkse) politieke partijen vinden dat ISDS de soevereiniteit van landen ondermijnt. Begin deze maand spraken ook de sociaal-democraten in het Europees Parlement zich er tegen uit.

Harmonisering

Sinds de zomer van 2013 onderhandelen de EU en de VS over het handelsverdrag. Niet alleen moet dit de resterende handelstarieven tussen beide continenten wegnemen, het moet vooral de regels en voorschriften op allerlei terreinen, van chemie tot voedsel, van laadvoorschriften tot dienstverlening, gelijk trekken.

Bij aanvang van de besprekingen zei de Amerikaanse onderhandelaar Michael Froman dat hij dacht het verdrag op „één tank benzine” te kunnen afsluiten. Maar anderhalf jaar later noemt Europees commissaris Cecilia Malmström (Handel) het debat erover „giftig” en is het de vraag of het TTIP eind dit jaar ondertekend kan worden, zoals Europa en de VS willen. De haast heeft deels te maken met de situatie in de VS, waar president Obama zijn ambtstermijn eind 2016 graag wil afsluiten met het handelsverdrag.

Voorstanders wijzen op de verwachte groei en toename van banen en op het geopolitieke voordeel van het verdrag. Het westerse handelsblok kan mondiale productstandaarden vaststellen, voordat China dit doet en het vormt tevens een buffer tegen Russische dreiging. Critici stellen dat een akkoord de autonomie van overheden en burgers uitlevert aan Amerikaanse multinationals.

Arbitrage

De belangrijkste oorzaak van het moeizame verloop van de onderhandelingen aan Europese zijde is goed georkestreerd publiek verzet, vooral tegen het arbitragemechanisme ISDS. In oktober gingen in 400 Europese steden mensen de straat op tegen het handelsverdrag. Een door de Europese Commissie uitgeschreven publieke consultatie over de omstreden arbitrageclausule leverde 150.000 reacties op, vrijwel alle negatief.

De critici vrezen dat ISDS Amerikaanse bedrijven de kans geeft Europese verboden op het boren naar schaliegas of genetisch gemanipuleerde gewassen te ondermijnen.

De Commissie onderkent dat ISDS, ooit ontworpen om investeringen in risicovolle landen te stimuleren, ook oneigenlijk gebruikt wordt. In het onlangs afgesloten handelsverdrag tussen de EU en Canada (CETA) is de clausule daarom veranderd om het indienen van „lichtvaardige claims” moeilijker te maken.

Daarnaast hebben zes sociaal-democratische ministers, onder wie Gabriël en zijn Nederlandse collega Lilianne Ploumen vorige maand een verdergaande verandering voorgesteld: een internationaal onafhankelijk hof dat ISDS op termijn vervangt.

Maar voor CETA en TTIP komt dit voorstel waarschijnlijk te laat. En het is de vraag hoeveel wijzigingen in ISDS de VS zullen accepteren – ontbreken van de clausule in het verdrag lijkt voor hen sowieso niet acceptabel. De Amerikaanse ambassadeur bij de EU Anthony Gardner zei begin deze maand dat hij zich niet kon voorstellen dat CETA wél een ISDS-clausule bevat en het nog af te sluiten TTIP niet. „De uitlatingen over ‘rode lijnen’ in het [Europees] Parlement helpen niet”, zei hij.

En toen moest de Duitse minister Gabriël zijn uitspraak nog doen.