Seizoen vier zit erop Blij toe?

Morgen wordt de laatste aflevering van het vierde seizoen van Girls uitgezonden. Laten we Lena Dunham nu maar even met rust laten, zegt Rugter Lemm.

Lena Dunham als Hannah Horvath in Girls. Beeld: still uit Girls

Afgelopen november zegde Lena Dunham de verplichting van haar boektour in België en Duitsland af en vloog naar New York. In Nederland had ze meer aandacht voor haar boek gekregen dan de meeste schrijvers voor hun hele oeuvre krijgen. Op televisie zag ik Dunham, schrijfster van en hoofdrolspeelster in successerie Girls, ongemakkelijk ‘bier pong’ spelen met Arjen Lubach en over straat wandelen met Marc-Marie Huijbregts in De Wereld Draait Door. Ik werd er al doodmoe van als ik ernaar keek. Met name tijdens het interview met Marc-Marie maakte Dunham, ondanks haar eloquente antwoorden, een fragiele indruk. Ze raakte tot twee keer toe in de war omdat ze dacht dat een voorbijganger ‘fuck her right in the pussy’ tegen haar zei.

Morgen eindigt alweer het vierde seizoen van Girls, de serie die draait om vier jonge vrouwen in New York en de generatie waar ze voor staan. Drie jaar geleden schreef ik in nrc.next: „Eindelijk is er een serie die de overmatige welvaart en oprechte problematiek van de dubbelzinnige generatie twintigers blootlegt.” Gedurende het verloop van de serie is mijn enthousiasme steeds verder getemperd. Girls is een zeer ambitieus project, dat steeds meer verdrinkt in zijn eigen mythe.

Lena Dunhams film Tiny Furniture (2010) is de voorganger van Girls. De ondertitel is veelzeggend: ‘Aura would like you to know that she’s having a very, very hard time.’ Deze lowbudget-productie legde een extreme nadruk op realisme: de personages (vaak gespeeld door amateurs) zijn slackers die vooral veel praten en weinig meemaken. Het leven in de film is zo echt, dat het zo slaapverwekkend is als het dagboek van je overbuurman.

Elke verhalenverteller moet de lastige balans tussen de twee extremen van enerzijds het cliché en anderzijds de te droge beschrijving zien te vinden. Als een verbeelde ervaring te groot is (een romantische kus op een brug), komt het te ver van onze dagelijkse ervaring te staan en raakt het de kijker niet echt. Maar als iets te gewoon is (een man loopt over een brug en laat zijn krant vallen), dan is het weer zo herkenbaar dat het ons niets leert.

In Girls leek Dunham in eerste instantie deze meer beschrijvende stijl van zich af te schudden. De plotlijnen waren tegelijk verrassend en levensecht. Maar aan het eind van het eerste seizoen vloog Girls dan toch uit de bocht, met de belachelijke bruiloft van Jessa. In het tweede seizoen werden dit soort losse flodders steeds frequenter: het huwelijk van Jessa duurde drie afleveringen, Hannah had één aflevering een nieuw vriendje en Marnie stond voor paal dankzij een muziekclip, die zo vol kitscherige beelden en pseudofilosofische teksten („Religion is the smile on a dog”) zat, dat het zelfs voor een comedyserie ongeloofwaardig werd. Nu de serie in de spotlights stond, leek er twijfel over de toon te ontstaan. En dus werd Girls niet langer een serie van scherpe analyses, maar van heel veel kleine pogingen.

Girls wil heel veel tegelijk. Het is een parodie op een egocentrische en narcistische generatie, maar tegelijk een dramaserie. Hierdoor schiet het vaak zijn doel voorbij. In plaats van de zelfspot en vertedering die het voor ogen heeft, is Girls nu vaak een bevestiging van het clichébeeld dat andere generaties van ons hebben. Jessa luistert nauwelijks als Shoshanna over een overleden vriendin vertelt en Hannah betrekt alles op zichzelf. Zo erg zijn we nou toch ook weer niet? Dit kan werken als het duidelijk een uitvergroting is, maar door het realistische karakter van Girls komt het niet als grap over. De personages worden een soort karikaturen en de dialogen klinken vaak te geschreven, als een toneelstuk op televisie.

Vrij bizar

De personages in Girls zijn nu bijna zonder uitzondering onsympathieke mensen geworden. Shoshanna noemde de anderen in seizoen 3 al „zeurende nietsnutten” en vroeg zich hardop af waarom ze nog met hen omging. Het is inderdaad vrij bizar dat de vier meisjes nog vriendinnen zijn, als je bedenkt hoe vaak ze elkaar hebben laten stikken. In de sitcom Seinfeld waren de vier hoofdfiguren zo onsympathiek dat ze aan het eind van de serie door de hele maatschappij verstoten werden. Maar hierbij had je als kijker tenminste nog het gevoel dat je onderdeel was van hun groepslol en kreeg je sympathie voor hun verwerpelijke (maar grappige) wereldbeeld. De personages uit Girls zijn vooral irritant.

Dunham lijkt vaak naar de kritiek op haar show te luisteren, waardoor er opeens wel zwarte acteurs werden gebruikt of ze juist nóg vaker met haar mollige naakte lichaam in beeld kwam. In seizoen vier probeert ze de personages weer iets vriendelijker en volwassener te maken. Maar ook nu is er een gebrek aan scherpte: Hannah stopte al snel met haar studie in Iowa, de nieuwe vriendin van Adam veranderde razendsnel van miss Perfect in een totale sociopaat en Hannahs vader bleek opeens homo te zijn. Girls gaat nog steeds van gekte naar realisme. Je zou het veelzijdig kunnen noemen, deze zwalkende, overvolle trein, maar het zorgt ervoor dat de serie aan geloofwaardigheid en relevantie verliest. Girls is niet slecht, er valt nog genoeg te genieten, maar het zit steeds meer in gif-achtige oneliners en momenten, en niet in het geheel.

De belangrijkste oorzaak hiervan lijkt mij die enorme aandacht. De nog altijd slechts 28-jarige Dunham wordt overal op een voetstuk geplaatst als wonderkind en feministische heldin. Ze kreeg een voorschot van drie miljoen dollar voor het schrijven van haar boek. Girls won de Golden Globe voor beste comedyserie. Terwijl een dergelijk project (en maker) in de luwte zou moeten groeien. De druk is groot en tegelijkertijd vervalt een deel van het publiek nu in kritiekloze adoratie. Als je dan een televisieserie en essays over je eigen leven schrijft, is het begrijpelijk als je jezelf enigszins kwijtraakt. In het tijdschrift Rolling Stone bekende Dunham al eerder dat ze sinds de enorme aandacht een kleine dosis Lexapro (een antidepressivum) en het kalmeringsmiddel Klonopin slikt.

Het beste lijkt me dus dat u dit artikel vergeet en deze pagina verbrandt, en dat we met z’n allen afspreken dat we Dunham even met rust laten. Ze lijkt hier zelf ook behoefte aan te hebben: begin dit jaar verwijderde ze Twitter van haar telefoon. Laat de hype sterven, zodat deze extreem grappige neuroot weer in alle stilte kan doen waar ze het beste in is: het dubbelzinnige leven aan ons laten zien, zoals het echt voelt.