Rutte staat voor een keuze in de tweedeling VS en China

Moet Nederland als mede-oprichter deelnemen aan de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB)? De door China geïnstigeerde bank moet gaan zorgen voor de financiering van infrastructurele projecten in Azië, met een kapitaal dat kan oplopen tot 100 miljard dollar. Dat is althans het formele doel. In werkelijkheid is de AIIB een zeer politieke organisatie. China heeft India en 25 andere landen al betrokken bij de oprichting, maar zal voor zichzelf hoogstwaarschijnlijk een forse invloed willen reserveren.

De oprichting komt niet als een verrassing. Enerzijds is dit het logische gevolg van de opkomst van China als wereldmacht en als zwaargewicht in de regio. Maar ook de voorgeschiedenis telt: tot nu toe behoren de grote instituten als het IMF, de Wereldbank en de bestaande regionale ontwikkelingslanden tot het bouwwerk dat kort na de oorlog onder Amerikaanse regie is opgericht. De VS hebben daarin een doorslaggevende stem, leveren de president van de Wereldbank zoals de Europeanen de directeur van het IMF benoemen. Talloze gelegenheden om dit privilege op zijn minst voor een deel te laten varen zijn onbenut gelaten. Door de Verenigde Staten én door Europa, dat veel te zwaar vertegenwoordigd is. Toen Dominique Strauss-Kahn aftrad bij het IMF werd hij vervangen door Christine Lagarde, niet door iemand uit de rest van de wereld. Washington benoemde de Amerikaan Jim Yong Kim als opvolger van Robert Zoellick bij de Wereldbank.

Belangrijker nog: een in 2010 moeizaam overeengekomen herverdeling van de stemmacht bij het IMF in het voordeel van opkomende landen, die sowieso al zeer bescheiden was, is door het Amerikaanse Congres nog steeds niet goedgekeurd. Terwijl Amerika’s blokkerende minderheidsstem onaangetast zou blijven.

Het Westen, en met name de VS, hebben de plannen voor en de opkomst van alternatieve organisaties dus voor een groot deel over zichzelf opgeroepen. Al is het goed mogelijk dat China alsnog een eigen ‘familie’ van internationale economische instituties zou hebben willen oprichten, de voedingsbodem daarvoor is vooral door Amerikaanse inertie verrijkt.

Europese landen kiezen nu eieren voor hun geld. Nadat de Britten deze week tot ontsteltenis van Washington te kennen gaven als oprichter aan de AIIB mee te willen doen, volgden Italië, Frankrijk en Duitsland. Australië zal vermoedelijk door de bocht gaan, alsook Zuid-Korea., Dat laat vrijwel alleen Japan en de VS over.

Premier Rutte bezoekt komende week China. Het is goed mogelijk dat hij deze gelegenheid benut om ook Nederland aan te sluiten bij de AIIB. Nederland heeft reden voor enige verongelijktheid. De positie binnen het IMF is bijvoorbeeld al samengevoegd met die van België, in de verwachting van een Amerikaans fiat voor de hervorming van de stemverdeling dat er tot nu toe niet van gekomen is.

Los daarvan kan het politiek en economisch nut hebben toe te treden tot de nieuwe AIIB als mede-oprichter. Dat geeft de mogelijkheid er toe bij te dragen dat China niet al te veel overheerst. En het kan er toe bijdragen dat de nieuwe bank zich houdt aan de huidige sociale, economische en milieutechnische standaards waaraan grote infrastructurele projecten zouden moeten voldoen.

Dat is allemaal een kwestie van realpolitik. Maar het blijft zeer spijtig dat met name supermacht VS de kans heeft laten lopen de nieuwe machtsverhoudingen in de wereldeconomie onder te brengen in de bestaande grote instituten. Dat zou zo veel beter zijn geweest dan de Amerikaans-Chinese tweedeling die nu gestalte krijgt.