Van de democratisering valt weinig creativiteit te verwachten

Historica Beatrice de Graaf verdedigt in een interview (NRC Wetenschap, 14 maart) de nieuw te vormen Wetenschapsagenda op basis van het democratiebeginsel (‘We willen niemand buitensluiten’). Zij verwijst daarbij naar Habermas die een open communicatie voorstaat tussen maatschappelijke systemen (wetenschap, kunst enz.) en hun publieken.

Maar het is zeer de vraag of zo’n door burgers bepaalde agenda zal bijdragen aan het – overigens geheel terechte – pleidooi van De Graaf voor meer creativiteit en minder ‘rendementsdenken’ in de wetenschap. De filosoof Jean-François Lyotard heeft erop gewezen dat bij de communicatieve terugkoppeling à la Habermas er in feite gestreefd wordt naar eenheid tussen systeem- en leefwereld, niet naar diversiteit. In dit geval dus naar eenheid tussen wetenschap en samenleving.

Volgens Lyotard werkt dit verlangen echter averechts; met zijn nadruk op eenheid en geforceerde representatie van leefwereld (burgers) in systeemwereld (wetenschap) draagt het juist bij aan de onderdrukking van afwijkende en nieuwe ideeën in de wetenschap.

Zo bezien zijn de zo omarmde democratisering van wetenschap en het zo verguisde rendementsdenken in de wetenschap dus eigenlijk twee loten van dezelfde stam.