‘Ik ben geen zonnekoning’

De president van het Europees Octrooibureau ligt onder vuur. Hij zou arbeidsrechten van werknemers schenden en luistert niet naar het Haagse gerechtshof. „Pure propaganda.”

President Benoît Battistelli van het Europees Octrooibureau: „Onze arbeidsomstandigheden behoren tot de beste ter wereld.” Foto Andreas Terlaak

Hij is geboren in Saint-Germain-en-Laye, de geboorteplaats van Lodewijk de Veertiende. Zijn voorouders kwamen van Corsica, het eiland waar Napoleon ter wereld kwam. „Maar dat betekent nog niet dat ik een zonnekoning ben, een van de vriendelijke bijnamen die ze me hebben gegeven”, zegt Benoît Battistelli (64), president van het Europees Octrooibureau (EOB), dat onder meer in Rijswijk is gevestigd. „Of een dictator. Het is pure, ongefundeerde propaganda.”

Afgelopen week ging Battistelli in de tegenaanval. Er gaat een „vreemd gerucht” rond onder Europese media, politici en zelfs rechters, begint een publieke verklaring van de top van het EOB. Het octrooibureau van Battistelli zou fundamentele mensenrechten van zijn werknemers schenden. „Wat een beschuldiging!”

Het EOB telt 38 lidstaten en circa 7.000 werknemers. Het is de grootste intergouvernementele organisatie in Europa na de Europese Commissie. Het bureau toetst nationale octrooiaanvragen van uitvinders en verleent Europese patenten. Het EOB is zelfvoorzienend en heeft geen winstoogmerk. Naast het hoofdkantoor in München zijn er nog drie vestigingen. In Rijswijk wordt voor ruim 200 miljoen euro een nieuw kantorencomplex van glas gebouwd.

Maar het octrooibureau is ook berucht om het slepende conflict met zijn vakbond SUEPO over arbeidsomstandigheden. Samen met de Nederlandse afdeling VEBO stapte de vakbond naar het Gerechtshof Den Haag. Het hof deed eind vorige maand uitspraak en gaf het octrooibureau ervan langs. E-mails van SUEPO mogen niet langer geblokkeerd worden, de vakbond moet worden toegelaten tot het overleg over arbeidsvoorwaarden en Battistelli mag zich niet meer bemoeien met stemmingen over stakingen of de maximale duur ervan bepalen.

Het EOB heeft het arrest echter naast zich neergelegd. Als internationale organisatie genieten we immuniteit voor de Nederlandse wet, zegt het octrooibureau. In een brief aan zijn personeel omschreef Battistelli de uitspraak als „juridisch ongeoorloofd” en „praktisch onuitvoerbaar”. Het kabinet stelt dat het bureau onschendbaar is en dat het vonnis niet mag worden uitgevoerd – los van de inhoudelijke kwestie onder welke jurisdictie het EOB valt.

De president wil zich in een interview verdedigen tegen de kritiek op zijn beleid. In de lobby van het Amsterdamse Hotel de L’Europe wordt hij vergezeld door de Vlaming Guillaume Minnoye, vestigingsdirecteur in Rijswijk. Ze dragen rood-grijze EOB-speldjes op hun revers.

U wordt omschreven als een charmante Fransman, maar ook als een tiran op kantoor. Klopt dat?

(Lachend) „Ik denk dat beide beweringen overdreven zijn.”

Er wordt gezegd dat u tijdens vergaderingen in het Frans vloekt als u boos wordt. Dat meer werknemers worden weggestuurd, dat ze door beveiligers naar de deur worden geëscorteerd. Dat er een interne onderzoekdienst is die alleen aan u verantwoording aflegt.

„Allemaal pure propaganda. We hebben, zoals elke organisatie, mensen die in de fout gaan. Mensen die frauderen, gevallen van seksuele intimidatie. Dus hebben we een onderzoeksdienst met een grote autonomie. Zij maken een onafhankelijk feitenrapport voor de EOB-president, die kan besluiten of een disciplinaire procedure nodig is via een commissie. Vorig jaar waren er minder dan tien zaken op 7.000 medewerkers. Dat lijkt me geen dictatuur, toch?”

Vakbond SUEPO wijst op drie gevallen van zelfmoord in de laatste anderhalf jaar. Een van uw medewerkers in Rijswijk sprong in 2013 uit het kantoor. Ondanks aandringen van de vakbond laat u geen onderzoek doen door de arbeidsinspectie. Waarom niet?

„Wel, ten eerste zijn zelfmoorden altijd persoonlijke tragedies. Ik vind het niet gepast om deze zaken te gebruiken als tactiek tegen de president en het management. Deze man pleegde inderdaad zelfmoord op het kantoor. Hij had net een vast contract gekregen. We weten niet wat hem heeft bewogen. Er was geen aanleiding om een verband met zijn werk te veronderstellen. De Nederlandse politie heeft onderzoek gedaan en vastgesteld dat het duidelijk om zelfmoord ging. We hebben geen reden om meer te doen. De arbeidsinspectie in Nederland heeft geen reden om te interveniëren in een dergelijke zaak. We zijn geen Nederlands agentschap.”

Heerst er een angstklimaat bij EOB?

„Nee. Kijk, het EOB is er om de open Europese economie te bedienen. In vind dat patenten zo weinig mogelijk moeten kosten voor uitvinders en innovatoren, zodat zij beter kunnen concurreren. Wij moeten daarom onze kosten beheersen en kwaliteit verbeteren, onze efficiëntie verbeteren. Sinds mijn aantreden in 2010 zijn de productiviteit en kwaliteit ook verbeterd.”

Maar heerst er een angstklimaat?

„Jazeker, jazeker. Dit brengt veranderingen met zich mee in het management en op de werkvloer. Promoties en privileges werden vroeger gegund op basis van senioriteit, nu meer naar prestatie. Dit heeft geleid tot enige ontevredenheid en negatieve reacties. Dat kan ik begrijpen. Maar de vakbond SUEPO voert een systematische tegencampagne, met onjuiste informatie, via media, politici en nu ook rechters. Het is een archaïsche organisatie die terugkijkt naar de jaren zeventig. Zij zijn overal tegen. En waarom? Ik denk omdat ze invloed en terrein verliezen.”

Dat de vakbond een rechtszaak begon en het gerechtshof het EOB veroordeelde, noemde u in een brief aan het personeel een „gevaarlijke ontwikkeling”. Waarom?

„Ik ben niet onderworpen aan de Nederlandse jurisdictie. Een Duitse rechter is net in een vergelijkbare zaak over ons tot een andere conclusie gekomen. Welke uitspraak moet ik volgen?”

Maar Duitsland is een ander land met een andere wetgeving.

„We genieten immuniteit, net als andere internationale organisaties. Waarom is dat belangrijk? Het EOB vertegenwoordigt 38 lidstaten, van IJsland tot Turkije en van Finland tot Portugal. Onze organisatie moet onafhankelijk kunnen opereren, zonder invloed of tussenkomst van lidstaten. Daarom moeten we ook dezelfde regels toepassen voor ons personeel, zowel in Nederland, Duitsland, Oostenrijk als België.”

Het hof erkent ook uw immuniteit. Het zegt alleen: hier geldt een uitzondering omdat de Nederlandse vakbond van EOB zich niet kan wenden tot een internationale rechter.

„Maar dit is een Nederlandse interpretatie van internatonale wetgeving. We hoeven deze uitspraak niet te volgen: wel de richtlijnen van het tribunaal van de International Labour Organisation in Genève. Het Hof in Den Haag heeft een juridische vergissing begaan door onze immuniteit niet te erkennen. Daarnaast heeft het Hof de feiten die er zijn onjuist geïnterpreteerd.”

Wat bedoelt u?

„We onderhandelen wel degelijk over arbeidsvoorwaarden. Alleen niet rechtstreeks met de vakbonden, maar door een afvaardiging van het personeel. Het stakingsrecht wordt ook gerespecteerd. Er is vorig jaar 22 dagen gestaakt! Maar zoals in vele landen moet de staking vooraf gemeld worden, moet het personeel er over stemmen en is de duur van de staking in tijd begrensd. De vakbonden kunnen ook vrij communiceren. Op het intranet is een ruimte waar ze kunnen publiceren wat ze willen. Wie dat wil kan een RSS-feed aanvragen. Heel modern.”

Zou u het blokkeren van e-mails van de vakbond omschrijven als vrije communicatie?

„Mail is bedoeld voor professioneel gebruik, niet om honderd pagina’s per dag aan iedereen te sturen. We hebben medewerkers die klagen: ‘Ik wil geen vakbondspropaganda ontvangen. Dat is een inbreuk op mijn privacy’.”

Het hof beschouwt SUEPO en zijn afdelingen als legitieme vakbonden. Bijna de helft van uw 7.000 medewerkers heeft zich aangesloten. Waarom erkent u SUEPO niet?

„Dat zijn oncontroleerbare cijfers van de vakbonden zelf. We kunnen ze niet erkennen als EOB-organen. Het personeel kiest hier zijn eigen legitieme vertegenwoordiging. Een aantal SUEPO-leiders ís ook verkozen als afgevaardigde van het personeel. We vinden de bonden niet transparant genoeg over hun juridische status, hun statuten, hun ledental en de wijze waarop ze leiders kiezen. Maar de facto erkennen we de bonden wel. Ze mogen stakingen uitroepen en communiceren met het personeel. ”

SUEPO zegt: ook hoog opgeleide werknemers met een goed salaris hebben recht op fundamentele arbeidsrechten. Die hebben we niet.

„Nogmaals, dat is niet waar. Onze arbeidsomstandigheden behoren tot de beste ter wereld.”

Dit conflict beschadigt EOB’s reputatie. Waarom lost u het niet op via een dialoog?

„Ik sta ervoor open. Maar we hebben ook lastige vakbonden. Een mix van Franse vakbonden met Duitse efficiëntie: een gevaarlijke cocktail. Het zou heel gemakkelijk zijn om rust te creëren. Ik trek alle eisen voor hogere productiviteit in. Ik geef het personeel meer vakantiedagen, meer salaris. Dan word ik extreem populair en zegt iedereen: ‘Die Battistelli is een fantastische kerel’. Maar uiteindelijk ben ik aangesteld om goede patenten af te leveren tegen lage kosten.”

Correcties en aanvullingen

Geen angstklimaat

In het interview 'Ik ben geen zonnekoning' (21 mrt, p. E2-E3) staat abusievelijk dat Benoît Battistelli, president van het Europees Octrooibureau bevestigend,,Jazeker, jazeker’’ antwoordde op de vraag „Maar heerst er een angstklimaat?”. Hij gaf dit antwoord op een andere vraag.