Zet de premier aan een fusie van provincies tot landsdelen

En dan nu de provinciale uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen: het CDA is weer het grootst in de provincie Limburg, waar het de PVV versloeg. De PvdA is niet meer dominant in de noordelijke provincies. De VVD is in zes provincies de grootste, het CDA in vier en D66 en SP allebei in één. De PVV is in Limburg, Noord-Brabant en Zuid-Holland relatief sterker dan in andere provincies.

En het idee van de ‘grootste partij’ is ook in de provincie meer dan ooit relatief. De SP kon met 16 procent van de stemmen in Groningen nummer één worden. De grootste provinciale partij, het CDA in Limburg, vertegenwoordigde slechts 22 procent van de kiezers.

Twaalf versplinterde provinciën dus. De uitslag is regionaal van beperkte betekenis – de opkomst gaat steeds licht achteruit. Met 47,5 procent is die terug op het niveau van 1999, 2003 en 2007. De verkiezingen zelf waren vrijwel gekaapt door de landelijke politiek. Dit ging dus nauwelijks over de provincie en al helemaal niet over waterschappen. Bij dat tweede stembiljet zal menige kiezer zich verbijsterd hebben afgevraagd waar dát nu toch voor nodig is. Het binnenlands bestuur begint zo steeds meer te lijken op een staatsrechtelijk openluchtmuseum uit de 19de eeuw. Sindsdien is er nog een Europese overheid en hier en daar een stadsdeelraad aan toegevoegd. De burger is nu omgeven door vijf of zes bestuurslagen, die op hun beurt weer via lokale afspraken, ad-hocregio’s en allerlei hulpstructuren met elkaar zijn verbonden. Dat de kiezer in deze spaghetti het zicht op de provincies kwijt is, mag geen wonder heten.

Gemeenten fuseren intussen overal vlijtig, gedwongen door geldgebrek en schaaltekort voor alle taken die het Rijk afstoot. In 2018, zo wordt verwacht, bestaat de provincie Groningen uit nog maar zes gemeenten, evenveel als Flevoland nu. Dat Nederland te klein is voor twaalf provincies is een besef dat het laatste decennium overal opgang doet. Of het nu om water, vervoer, natuur of economie gaat, de huidige bestuurlijke grenzen zijn meestal irrelevant voor de schaal waarop er oplossingen nodig zijn. In de meeste Europese landen zijn de regio’s groter dan onze provincies.

Een opschaling naar vijf ‘landsdelen’ wordt dan ook al jaren bepleit en zou nu eindelijk met kracht ter hand moeten worden genomen. De planning van de Randstad, de ontwikkeling van de steden als groeikernen van de economie zou er baat bij hebben. Dat een kabinet, bekend om zijn grote hervormingen, er niet in slaagde hier een beslissende stap te zetten, is teleurstellend. Minister Plasterk (PvdA) heeft de beloofde fusie van Flevoland, Utrecht en Noord-Holland niet verwezenlijkt. In Denemarken maakte de premier er (succesvol) Chefsache van. Iets voor die van ons? Rutte, doe iets!