‘Stukje ijzer uit MH17-wrak komt van een Boek-raket’

RTL liet scherven uit vliegtuig onderzoeken.

1Wat is er gevonden en wat bewijst dit?

RTL-journalist Jeroen Akkermans vond in november rond MH17-wrakstukken in Oost-Oekraïne een aantal kleine scherven waarvan er ten minste één tot een Boek-raket is te herleiden. Het is een verroest, H-vormig stukje ijzer dat sterk lijkt op de fragmenten waaruit de fragmentatiemantel van een Boek-springkop is samengesteld. Van de andere scherven is de relatie met een Boek-raket minder duidelijk, ook al staan er cyrillische tekens op. Tussen juli en november is zwaar gevochten in het rampgebied.

Het staat wel vast dat de scherven van Akkermans niet als bewijsstukken worden geaccepteerd. In juridische kring wordt veel belang gehecht aan een correcte ‘chain of custody’. Bewijsstukken moeten worden verzameld volgens waterdichte procedures die bedrog of vervuiling uitsluiten.

2 Wat wisten we tot nu toe over de toedracht van de ramp?

Weinigen twijfelen er nog aan dat vlucht MH17 vorig jaar juli door een Boek-raket is neergehaald. Een paar uur voor de aanslag is een Boek-lanceerinstallatie gezien dicht bij de plek waar omwonenden later een raket zagen en hoorden opstijgen. Het rookspoor van de raket is vanuit Torez gefotografeerd en er zou ook een registratie zijn van de elektronische communicatie tussen raket en lanceerinstallatie. De onderzoeksgroep Bellingcat vond aanwijzingen dat de lanceerinstallatie uit Rusland kwam. De alternatieve theorie dat vlucht MH17 door een (Oekraïens) Soechoj-25 gevechtsvliegtuig zou zijn neergeschoten is steeds zwakker geworden. Een Russische technicus van ontwerpbureau Soechoj noemde het onmogelijk.

3 Hoe verlopen de onderzoeken?

Voor het strafrechtelijke onderzoek verwacht het (Nederlandse) Openbaar Ministerie nog het hele jaar nodig te hebben. Mogelijk komt er wel voor de zomer een update. Aannemelijk is dat het OM, en ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid, tientallen fragmenten van de Boek-‘springkop’ in de wrakstukken en lichamen van passagiers zijn tegengekomen. „Er liggen daar heel veel scherven maar voor het leveren van onomstotelijk bewijs is meer tijd en informatie nodig”, zegt de OM-woordvoerder.

Overigens ontstond onlangs enige ophef nadat de NOS terloops had gemeld dat waarschijnlijk Russen de raket op het toestel van Malaysia Airlines hadden afgevuurd, een bericht dat door de Oekraïense media gretig werd overgenomen en vervolgens door Russia Today weer werd ontkracht, onder meer op gezag van de woordvoerder van het Nederlandse OM, dat liet weten dat er nog helemaal geen conclusies zijn getrokken.

Er loopt ook een internationaal onderzoek naar de oorzaak van de crash, onder leiding van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. „Ook wij hebben scherven in ons bezit, maar op de vraag welke relatie deze vondsten hebben tot de oorzaak van de crash, geven wij nog geen antwoord”, aldus de woordvoerder. Het definitieve rapport over de toedracht verschijnt pas in oktober. Het onderzoek is zo tijdrovend doordat bevindingen en voorlopige conclusies worden gedeeld met alle bij de crash betrokken landen. Zo hebben deze landen twee maanden de tijd om te reageren op het conceptrapport. De Raad bepaalt geheel onafhankelijk wat hij met deze reacties doet, zegt de woordvoerder.

4 Heeft de RTL-journalist ethisch gehandeld?

„Ik vind dat er ethisch gezien niets mis mee is als een journalist zich met bewijsvoering bemoeit, gegeven de omstandigheden”, zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van journalistenvakbond NVJ op website Villamedia. „Allerlei partijen proberen bij deze ramp hun eigen waarheid te brengen, dan is dit een slimme vorm om een eigen objectieve analyse te maken. Je gaat als journalist niet zoeken op een afgesloten plaats delict waar politieonderzoek plaatsvindt, maar dit is een heel andere kwestie. Het onderzoek van RTL is goed werk met een relevante opbrengst.”

RTL geeft de resten aan de Onderzoeksraad, die ze zal betrekken in het eigen onderzoek.