Niet genoeg zetels meer, maar de grote plannen zijn toch al rond

Deze verkiezingsuitslag maakt steun in de senaat voor kabinetsplannen lastiger. Waar is dat nog problematisch?

Taart bij de Tweede Kamerfracties, de dag na de Statenverkiezingen. Van bovenaf, van links naar rechts: CDA, CU, SP, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren en SGP. Bij de PvdA was er geen taart. Foto’s ANP

Het kabinet had al geen meerderheid in de Eerste Kamer. En nu ook de steun van de constructieve oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP niet meer genoeg is voor een meerderheid in de senaat, wordt het nog lastiger om wetten aangenomen te krijgen. Maar is het hele regeerakkoord uit 2012 niet al zo ongeveer uitgevoerd? Wat wíl de coalitie nog?

1 De belastingherziening

De herziening van het belastingstelsel is het laatste grote project van Rutte II en het kabinet zoekt er steun voor van álle politieke partijen. Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) heeft al meerdere verkenningsrondjes langs alle Tweede Kamerfracties gelopen en komt vóór de zomer met zijn „prototype”. Over de algemene doelstelling is iedereen het eens: lastenverlichting op arbeid moet de werkgelegenheid aanwakkeren. Het kabinet mikt op 100.000 extra banen over tien jaar.

Zo’n herziening kost rond de 15 miljard euro. Het grote knelpunt in Den Haag, ook bínnen de coalitie, is hoe die hervorming betaald moet worden. Links wil vergroening van de belasting en een hogere vermogensbelasting voor de rijken en rechts heeft daar moeite mee. De scheidslijn loopt grofweg tussen linkse partijen met D66 én VVD en CDA. Ook zonder de complicerende verkiezingsuitslag van woensdagavond was de belastingherziening al een lastig verhaal om op korte termijn door te voeren.

2 De begroting van 2016

Het concept van de begroting voor 2016 moet op 1 mei naar Brussel. Het kabinet rekent door economische rugwind op miljarden aan meevallers, die het dan wil inzetten voor de belastingherziening. CDA en D66 vinden dat wankel en willen structureel lagere overheidsuitgaven. Maar partijen dringen ook alweer aan op extra uitgaven, bijvoorbeeld voor veiligheid en defensie. En er komt een onvermijdelijke tegenvaller door het terugdraaien van de gasproductie in Groningen. Over hoever de gaskraan dichtgaat, bestaat grote onenigheid. Elke miljard kuub minder gas scheelt ruim 200 miljoen voor de schatkist.

3 Een nieuw pensioenstelsel

Op het ministerie van Sociale Zaken zijn de belangrijkste wetten van Rutte II erdoor. Wat nog komt, ligt politiek niet erg gevoelig: de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, de wet die regelt dat pensioenfondsen hun krachten kunnen bundelen, de wet ‘werken na de AOW’ en een voorstel van minister Asscher (PvdA) om de rechten beter te beschermen van mensen die via een payrollbedrijf werken. Wat wél een kwestie kan worden: staatssecretaris Klijnsma (PvdA) heeft de Tweede Kamer plannen beloofd over een nieuw pensioenstelsel. De PvdA en de SP willen vasthouden aan een stelsel waarbij risico’s collectief worden gedragen en solidariteit voorop staat. D66 en de VVD willen een stelsel met meer individuele keuzemogelijkheden.

4 Alternatief voor ‘vrije artsenkeuze’

Hier klopt het beeld; de grote hervormingen in de langdurige zorg heeft staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) soepel door beide Kamers geloodst. Er bestaan wel zorgen over de uitvoering, van bijvoorbeeld de uitbetalingen van de persoonsgebonden budgetten (pgb’s).

Minister Edith Schippers (VVD) liep eind vorig jaar twee keer vast in de Eerste Kamer. Haar wetsvoorstel over de ‘vrije artsenkeuze’ is vervangen door een pakket plannen en plannetjes die volgens het ministerie weinig wetgeving behelzen. Onduidelijk is of ze terugkomt op haar plan ziekenhuizen winst uit te laten keren. Die wet is ‘aangehouden’ in de Eerste Kamer nadat zelfs haar eigen VVD zich daarover kritisch had getoond, maar is nog niet officieel van de baan.

5 Meer geld voor defensie, misschien

Defensie is geen onderwerp waarover VVD en PvdA het snel eens zijn, maar in 2012 kwamen ze samen op een kleine bezuiniging uit. Daarna kwamen Poetin, Islamitische Staat en de gedoogakkoorden. ChristenUnie en de SGP dwongen tweemaal een beetje extra geld voor de krijgsmacht af. En ze willen meer. 1 miljard euro, opperde Kees van der Staaij van de SGP.

6 Infrastructuur en milieu

De toekomst van Schiphol is voor staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur en Milieu (PvdA) een van de belangrijkste dossiers in haar portefeuille. Schiphol moet kunnen groeien, maar tegelijkertijd moet vliegveld Lelystad uitgroeien tot uitvalsbasis als volgend jaar het maximale aantal vliegbewegingen op Schiphol is bereikt. Tweede én Eerste Kamer moeten nog instemmen met een wijziging in de Luchtvaartwet hierover. Zowel de passagiersgroei van Schiphol als de uitbouw van vliegveld Lelystad is omstreden.

7 Justitie: nog wat ‘law & order’

Voor de nieuwe bewindspersonen op het ministerie van Veiligheid en Justitie liggen er nog een paar wetsvoorstellen waarvoor de kans op een meerderheid in de senaat na afgelopen verkiezingen kleiner is geworden. In het regeerakkoord stonden plannen om gedetineerden een eigen bijdrage voor hun verblijf in de cel te laten betalen, plus een bijdrage in de kosten van hun strafproces. Ook zouden straffen direct na een veroordeling in eerste aanleg moeten kunnen worden uitgevoerd. Het enthousiasme voor dit soort law&orderwetten was bij coalitiegenoot PvdA al niet groot – dat is waarschijnlijk mede reden waarom de wetsvoorstellen er nog niet liggen – maar partijen als de SP, D66 en GroenLinks zijn hier zeker tegen.