Geldnood keert zich tegen Athene

En weer was er een top over Griekenland. De dynamiek achter de Grexit-paniek is terug te voeren op het strakke aflosschema van de Grieken.

Ruim drie uur was er nodig om de Griekse premier Alexis Tsipras duidelijk te maken dat hij geen euro noodsteun krijgt, zolang geen significante vooruitgang wordt geboekt met hervormingen en bezuinigingen. Sterker nog: hij moet snel een alomvattend en gedetailleerd actieplan inleveren. „In de komende dagen”, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel, om half drie vannacht, na afloop van een crisisoverleg met de Griekse premier.

Tsipras had zelf gevraagd om de minitop in Brussel, waar behalve Merkel nog vijf zwaargewichten mochten aanschuiven, onder wie de Franse president François Hollande en minister Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de eurogroep. Maar als het de bedoeling was op het hoogste politiek niveau concessies los te krijgen, mislukte dat. Niet alleen moet er een actieplan komen, het moet sneller dan afgesproken. Niet in april, maar nu.

Dat Tsipras akkoord ging, geeft aan hoezeer hem het water aan de lippen staat. Vandaag moet Athene opnieuw 2 miljard euro aan leningen terugbetalen – de timing van de minitop was niet toevallig. De nieuwe Griekse regering, in januari aangetreden met de belofte de vanuit Brussel opgelegde bezuinigingspolitiek te zullen begraven, heeft tot nu toe alle lopende verplichtingen netjes voldaan. Ook vandaag lukt dat nog. In april moet in totaal weer ruim 4 miljard euro worden opgehoest, en dan beginnen de problemen pas echt.

Onverbiddelijke cadans

Volgens bronnen vertelde de Griekse premier zijn tafelgenoten gisteren dat de bodem van de Griekse schatkist in zicht begint te komen, terwijl er ook nog in juni, juli en augustus gepeperde rekeningen van respectievelijk 3,5, 6 en 3,5 miljard euro in het verschiet liggen – een onverbiddelijke cadans van aflossingen (zie schema hiernaast) waaraan het verdere verloop van de crisis haarfijn is af te lezen. Maar de gehoopte empathie bleef uit. De geldnood bleek juist het krachtigste wapen om Tsipras onder druk te zetten.

Het overleg werd gehouden in de marge van een EU-top over de Oekraïne-crisis en de Europese energieproblemen, maar de Griekse kwestie domineerde. Premier Rutte nam het woord ‘tergend’ in de mond. Zijn Belgische collega Charles Michel was woedend dat er na de officiële top in kleine kring verder gepraat werd. „Ik heb geen mandaat aan Frankrijk en Duitsland gegeven in de naam van België te onderhandelen.”

Het geduld met Tsipras is bijna op, want van een eerder akkoord dat Dijsselbloems eurogroep op 20 februari bereikte met Athene is nog weinig, zo niet niets, terechtgekomen.

Sluimerende bankrun

Het tegendeel is eerder waar: woensdag besloot het Griekse parlement 200 miljoen euro uit te geven aan het lenigen van de ergste sociale nood, en dat staat haaks op met de eurogroep gemaakte afspraken. Het gaf een nieuw zetje aan de al maanden sluimerende run op Griekse banken – die woensdag zo’n 400 miljoen euro zagen wegstromen – en de daarmee samenhangende permanent oplopende spanning over een Grexit (Grieks vertrek uit de eurozone).

Het maakt de geldnood nóg acuter: Griekse staatsobligaties zijn alleen te slijten aan Griekse banken, en die worden weer gestut door de Europese Centrale Bank. ECB-baas Mario Draghi, gisteren ook op de minitop, heeft daar steeds minder zin in.

Tsipras beloofde vorige maand het door zijn voorgangers ingezette hervormingspad te voltooien. Aan het eind wacht 7 miljard euro noodsteun. Dat wil zeggen, als de Europese Commissie, de ECB en het Internationaal Monetair Fonds – de trojka – concluderen dat de afspraken zijn nagekomen. Het probleem: er zijn geen afspraken.

Afgelopen weken moesten die worden geconcretiseerd, in gesprekken met de trojka. Maar Athene ervaart die contacten, waarbij EU-experts de Griekse boekhouding binnenstebuiten keren, als vernederend. Dinsdag viel het proces zelfs stil. Rutte: „Iedere keer als Griekenland met de instituties in gesprek dreigt te gaan, worden er weer haren in de soep gevonden.”

Tijdens de minitop, die volgens een EU-diplomaat „oprecht, maar zonder confrontatie” verliep, kreeg Tsipras te horen dat er geen sluipweg bestaat voor dit zeer technische proces en dat de trojka en de eurogroep, en niet de EU-leiders, de eerst aangewezen gesprekspartners zijn.

Was het dan een zinloze exercitie? Nee. Volgens een hoge EU-functionaris bood het onderonsje ruimte voor een broodnodig „discours de vérité”. Zeggen waar het op staat dus. Mogelijk kan Tsipras een deel van de noodsteun sneller krijgen, als zijn actieplan de komende weken overtuigt. Merkel zei dat geen enkele toezegging is gedaan. Tsipras was dubbelzinnig. Op de vraag of er een „nieuwe deal” ligt, mompelde hij: „Zou je kunnen zeggen.”

    • Stéphane Alonso