En wat wil het kabinet allemaal nog (waarvoor meerderheden nodig zijn)?

Met dit verkiezingsresultaat moet Rutte II harder op zoek naar draagvlak in de Eerste Kamer, om alle plannen erdoor te krijgen. Dit zijn de vijf belangrijkste plannen.

Het kabinet had al geen meerderheid in de Eerste Kamer. En nu ook de steun van de ‘constructieve’ oppositiepartijen D66, ChristenUnie en de SGP niet meer genoeg is voor een meerderheid in de senaat, wordt het nog lastiger om wetten aangenomen te krijgen. Maar is het hele regeerakkoord uit 2012 niet al zo ongeveer uitgevoerd? Wat wíl de coalitie eigenlijk nog?

1 De belastingherziening

De herziening van het belastingstelsel is het laatste grote project van Rutte II en het kabinet zoekt er steun voor van álle politieke partijen. Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) heeft al meerdere verkenningsrondjes langs alle Tweede Kamerfracties gelopen en komt vóór de zomer met zijn „prototype”. Over de algemene doelstelling is iedereen het eens: lastenverlichting op arbeid moet de werkgelegenheid aanwakkeren. Het kabinet mikt op 100.000 extra banen over tien jaar.

Zo’n herziening kost rond de 15 miljard euro. Het grote knelpunt in Den Haag, ook bínnen de coalitie, is hoe die hervorming betaald moet worden. Links wil vergroening van de belasting en een hogere vermogensbelasting voor de rijken en rechts heeft daar moeite mee. Aan de ene kant staan PvdA, andere linkse partijen en D66, aan de andere kant de VVD en het CDA. Ook zonder de complicerende verkiezingsuitslag van gisteren wordt de belastingherziening een lastig verhaal om op korte termijn door te voeren.

2 De begroting van 2016

Het concept van de begroting voor 2016 moet op 1 mei naar Brussel. Het kabinet rekent door economische meewind op miljarden aan meevallers, die het dan wil inzetten voor de belastingherziening. CDA en D66 vinden dat wankel en zouden structureel lagere overheidsuitgaven willen. Daarnaast dringen partijen al weer aan op extra uitgaven, bijvoorbeeld voor veiligheid en defensie. En dan komt er ook nog een onvermijdelijke tegenvaller aan door het terugschroeven van de gasproductie in Groningen. Over hoe ver de gaskraan dichtgaat bestaat onenigheid. Elke miljard kuub minder gas scheelt ruim 200 miljoen voor de schatkist.

3 Een nieuw pensioenstelsel

Op het ministerie van Sociale Zaken zijn de belangrijkste wetten van Rutte II erdoor. Wat nog komt ligt politiek niet erg gevoelig: de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, de wet die regelt dat pensioenfondsen hun krachten kunnen bundelen, de wet ‘werken na de AOW’ en een voorstel van minister Asscher (PvdA) om de rechten beter te beschermen van mensen die via een payrollbedrijf werken. Wat wél een kwestie kan worden: staatssecretaris Klijnsma (PvdA) heeft de Tweede Kamer ideeën beloofd over een nieuw pensioenstelsel. De PvdA en de SP willen vasthouden aan een stelsel waarbij risico’s collectief worden gedragen en solidariteit voorop staat. D66 en de VVD willen een stelsel met meer individuele keuzemogelijkheden.

4 Ziekenhuizen winst laten uitkeren

Het beeld klopt; de grote hervormingen in de langdurige zorg zijn door staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) soepel door beide Kamers geloodst. Er bestaan wel zorgen over de uitvoering, van bijvoorbeeld de uitbetalingen van de persoonsgebonden budgetten.

Minister Edith Schippers (VVD) liep eind vorig jaar wel twee keer vast in de Eerste Kamer. Haar wetsvoorstel over de vrije artsenkeuze is vervangen door een pakket aan plannen en plannetjes die volgens het ministerie weinig wetgeving behelzen. Onduidelijk is nog of ze terugkomt op haar plan om ziekenhuizen winst uit te laten keren. Die wet is ‘aangehouden’ in de Eerste Kamer, nadat zelfs haar eigen VVD kritisch was, maar is nog niet officieel van de baan.

5 Justitie: nog wat ‘law & order’

Voor de nieuwe bewindspersonen op het ministerie van Veiligheid en Justitie liggen er nog een paar wetsvoorstellen waarvan de kans op een meerderheid in de senaat na deze verkiezingen kleiner is geworden. In het regeerakkoord stonden plannen om gedetineerden een eigen bijdrage voor hun verblijf in de cel te laten betalen, plus een bijdrage in de kosten van hun strafproces. Ook zouden straffen direct na een veroordeling in eerste aanleg moeten kunnen worden uitgevoerd. Het enthousiasme voor dit soort law & order-wetten was bij coalitiegenoot PvdA al niet groot – dat is waarschijnlijk mede de reden waarom de wetsvoorstellen er nog niet liggen – maar partijen als de SP, D66 en GroenLinks zijn hier zeker tegen.