De Zwarte Meteoor was altijd en overal een bezienswaardigheid

Een zwart-witfoto van Steve Mokone tijdens zijn voetballoopbaan. Foto screenshot Twitter

De Zwarte Meteoor is neergekomen. Vandaag werd bekend dat de Zuid-Afrikaanse voetballer Steve Mokone op 82-jarige leeftijd is overleden. Als eerste zwarte profvoetballer in Nederland was hij een bezienswaardigheid bij zijn club Heracles Almelo van 1957 tot 1959. En ook daarna bleef hij overal de aandacht trekken.

Twitter avatar primadeluxe Tom Egbers Steve Mokone, de Zwarte Meteoor, eerste Afrikaanse voetballer in Nederland, is overleden. Hij werd 82 jaar.

Ruim 12.000 kilometer. Dat is de afstand tussen geboorteplaats Doornfontein in Zuid-Afrika van Steve Mokone en de Nederlandse provinciestad Almelo. Daar zetMokone, die naast zijn Nederlandse bijnaam ‘De Zwarte Meteoor’ ook de naam ‘Kalamazoo’ droeg, in 1957 als eerste Afrikaanse voetballer en als aanvaller van Heracles Almelo een stap op de Nederlandse voetbalvelden. In zijn eerste wedstrijd scoort hij meteen twee keer.

Het is de opmaat voor een groots seizoen voor Heracles, dan uitkomend in de Tweede Divisie. Mokone is een pingelaar van het zuiverste soort - met als grote uitzondering op de regel dat hij niet enkel voor zichzelf speelt. Zijn aanvalspartner Joep Schuman scoort dankzij hem 47 doelpunten in één competitie, en is daarmee nog altijd nationaal recordhouder in het betaald voetbal. Heracles wordt kampioen, en zal zich dankzij Mokone en zijn dan overgekomen landgenoot Darius Dhlomo het jaar erop handhaven in de Eerste Divisie.

Een woordje Nederlands

De Zuid-Afrikaan belandde bij toeval in Twente. De twee jaar ervoor staat hij bij Coventry City onder contract, toen ook al als eerste Afrikaanse voetballer in Europa ooit. Maar het harde en fysieke Engelse voetbal is niets voor de fijnbesnaarde balkunstenaar. Textielbaron Berto Breuning Ten Cate is dan sponsor van Heracles en op zoek naar versterking. Uiteindelijk geeft Mokone’s afkomst de doorslag: als Zuid-Afrikaan spreek hij wel een woordje Nederlands maar geen Spaans, en dus verkiest hij Almelo boven onder ander FC Barcelona.

Twitter avatar Tijani_Goullet Tijani Goullet In een tijd dat voetbal nog een witte wereld was, zorgde Steve Mokone voor wat kleur. De Zwarte Meteoor is niet meer. http://t.co/TlpSzgzMnp

Bij Barcelona zou Kalamazoo later nog komen te spelen, net als bij Cardiff City, Olympique Marseille, AS Torino en Valencia. Na zijn carrière, waarin hij ook zestien jaar lang voor het Zuid-Afrikaanse nationale team uitkomt, wordt hij psycholoog aan een Amerikaanse universiteit en richt hij een goed doel op ter bevordering van de opleiding van Zuid-Afrikaanse kinderen. In 2006 wordt hij in eigen land opgenomen in de Sport Hall of Fame en hij heeft zich (succesvol) hardgemaakt voor de komst van het WK voetbal naar Zuid-Afrika in 2010.

Buitenechtelijke uitstapjes en een gevangenisstraf

Tot zover alle lof over Mokone. Want minstens de helft van de mythe van de man bestaat uit minder positieve geluiden. Na twee jaar in Almelo te hebben gevoetbald vertrekt Kalamazoo net zo plotseling als dat hij gekomen is. Officieel vanwege een conflict over zijn contract, maar ook veel andere geruchten doen de ronde. Tom Egbers, presentator van Studio Sport en fanatiek Heracles-supporter, publiceerde in een boek uit 1995 over de voetballer getiteld ‘De Zwarte Meteoor’. Daarin onthult hij dat Mokone een Almelose zou hebben bezwangerd, die later van een tweeling bevalt. Mokone heeft al die tijd een Zuid-Afrikaanse vrouw gehad.

Foto ANP

Steve ‘Kalamazoo’ Mokone in gesprek met Dick Advocaat op een archieffoto uit 1997. Hij overleed vandaag op 82-jarige leeftijd in Amerika. Foto ANP

Nog bonter wordt het na zijn carrière. In 1977 wordt Mokone tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens het met zwavelzuur besproeien van zijn vrouw en haar advocate. Negen jaar zit Mokone in de gevangenis. Ook hierover publiceert Egbers een boek, ‘Twaalf gestolen jaren. Hoe De Zwarte Meteoor ten onder ging in New York’ (2002), waarin hij schrijft dat de voetballer ten onrechte is veroordeeld. De CIA zou daarbij een rol hebben gespeeld omdat de steeds politiek actiever wordende Mokone zich uitsprak tegen het regime van Apartheid in Zuid-Afrika. Uiteindelijk komt hij mede dankzij zijn vriend Desmond Tutu vrij.

‘Ik was een van hen’

Toch overheerst het beeld van de rasvoetballer, de man die zich uit elke situatie pingelde. Hij werd vergeleken met grote spelers als Pelé, en de Maserati onder zijn generatie voetballers genoemd. NRC sprak met Tom Egbers:

“Hij was de held van mijn vader, en daardoor ook mijn held. Hij was een mythisch figuur, een van de meest exotische spelers die we ooit gehad hebben. Een gentleman, een dandy. Maar hij was niet de beste speler ooit in Nederland, hij speelde niet op eredivisieniveau en is maar twee seizoenen gebleven in Nederland.”

Het eerste boek van Egbers werd in 2000 verfilmd, en wereldwijd vertoond. Bij Heracles hebben ze in het oude Polmanstadion een tribune naar hem vernoemd. Ook een straat kreeg zijn naam, maar die werd later weer verwijderd nadat het nieuws van zijn veroordeling uitkwam. Komende zaterdag houdt de club een minuut stilte voorafgaand aan de wedstrijd tegen sc Heerenveen.

Twitter avatar Waterreus Jeroen Waterreus @primadeluxe Nog nooit gezien. Kun jij ‘m nog een keer opstellen? @PubliekeOmroep #dezwartemeteoor http://t.co/2793s7Cpvx

De liefde was wederzijds. Ondanks speeltijd bij grote clubs als Barcelona omschreef De Zwarte Meteoor zijn tijd bij Heracles als de fijnste in zijn voetbalcarrière en probeerde hij vanuit Amerika altijd nog de wedstrijden te volgen. Tegen ANP zei hij in 2012:

“De mensen in Almelo hielden van me en ik van hen. Ik ben zwart, maar probeerde een Almeloër te zijn en op straat met mensen Nederlands te spreken. Ik was een van hen.”