De pijnlijke fricties binnen de Williams-clan

Veertien jaar geleden zwoor de beledigde tennisster voor altijd Indian Wells te boycotten. Maar dit jaar keerde ze terug. Vannacht staat ze in de halve finale.

Serena Williams in actie tijdens Indian Wells deze week. Foto Julian Finney/AFP

De waarheid laat zich niet onderdrukken. Het bekende citaat van Martin Luther King komt maar liefst tweemaal voor in Serena Williams’ autobiografie On the line (2009). Truth pressed to the earth will rise again, zei burgerrechten activist King na zijn protestmars van Selma naar Birmingham in 1965.

Williams noemt het citaat wanneer zij de gecompliceerde relatie met haar oudere tenniszus Venus beschrijft en in het hoofdstuk over haar traumatische ervaring op Indian Wells. Wat dat laatste betreft: in 2001 keerde zij het toernooi samen met Venus en vader Richard de rug toe nadat zij in de finale tegen de Belgische Kim Clijsters was uitgejouwd door het publiek. Venus en Richard, destijds aanwezig op de tribune, kregen racistische uitlatingen naar hun hoofd geslingerd. De familie Williams zwoor na afloop nooit meer naar Indian Wells te zullen terugkeren.

Serena Williams (33) heeft haar boycot veertien jaar volgehouden. Vorige week vrijdag maakte ze haar rentree. Tijdens het betreden van het stadion van het toernooi dat is herdoopt in BNP Paribas Open werd ze minutenlang toegejuicht. Daarvoor zei ze op een persconferentie dat het gespannen raciale klimaat na de rellen in Ferguson en andere steden van de Verenigde Staten een factor is geweest in haar besluit om terug te keren. „De timing was echt goed, niet alleen voor mij maar voor alle Amerikanen, om uit te spreken dat wij als volk, als Amerikanen, ons beter kunnen gedragen, dat we beter kunnen zijn, dat we beter zijn.”

Serena liet in Indian Wells doorschemeren dat haar vader ingenomen was met haar besluit. Richard Williams zei volgens haar dat ze „een grote fout maakte” als ze het niet zou doen. Hoe Venus erover denkt is onbekend. Maar het is aannemelijk dat wie zwijgt in dit geval niet toestemt.

Bedorven

De betekenis van ‘Indian Wells 2001’ voor de relatie tussen de familie Williams en de Amerikaanse tennisgemeenschap kan moeilijk worden overschat. Die was daarvoor al slecht, en gold sindsdien als voorgoed bedorven. De Williams-clan zorgt voor een eigen dynamiek op en rond de tennisbanen: exotisch en dwars, minder rebels dan onconventioneel. Richard Williams geldt als een excentriekeling die twee kampioenen heeft gekweekt, uit wraak op de overwegend blanke tenniswereld en als middel om zichzelf (en zijn familie) te verrijken. Venus en Serena werden mede daardoor lange tijd beschouwd als meelijwekkende kampioenen. Schoorvoetende bewondering voor hun prestaties werd overschaduwd door hun bizarre en soms agressieve gedrag op de baan, vooral van Serena – inclusief tenenkrommende rituelen na het behalen van een titel.

Voor de buitenwereld vormt de familie een hecht verband, maar het is de vraag of die indruk overeenkomt met de werkelijkheid. In On the line schetst Serena een hartverscheurend beeld van haar opkomst. De aandacht van haar vader was lange tijd louter gericht op Venus. Met haar talent, lengte en gracieuze spelstijl was zij voorbestemd om de tenniswereld te veroveren. Serena voelde zichzelf het lelijke eendje; ze begon pas op haar vijftiende te groeien en knokte zich met wilskracht en vechttennis een weg naar de top. Veelzeggend is dat zij zich zonder medeweten van haar vader en zus inschreef voor haar eerste toernooi.

Jaloezie

Serena bewonderde Venus, maar er was ook sprake van rivaliteit en jaloezie. Hun onderlinge duels waren voor haar een marteling. Zij wilde winnen maar wist dat ze daarmee de planning verstoorde. Niet zij maar Venus moest immers kampioen worden: „Het was beter dat zij won en veel verder kwam in het toernooi dan dat ik zou winnen om in de volgende ronde te worden verslagen.”

Het is in deze context dat Serena Martin Luther King aanhaalt. De buitenwacht vermoedde ten onrechte, schrijft zij, dat de wedstrijden tussen haar en Venus doorgestoken kaart waren. Absurd, maar je kunt er niets tegen ondernemen. Wat rest is King citeren: De waarheid laat zich niet onderdrukken.

De vraag is: welke waarheid? In 2001 liet Venus de halve finale op Indian Wells tegen Serena lopen vanwege een mysterieuze knieblessure. Het publiek hoorde vijf minuten voor aanvang dat Venus zich had teruggetrokken en reageerde furieus. Serena schoof de verantwoordelijkheid voor de late afzegging van Venus later in de schoenen van een toernooiofficial, die niet alert zou hebben gereageerd.

Dat kan, maar een andere verklaring is ook mogelijk. De dynamiek tussen de zussen was inmiddels gewijzigd. In 2001 was Serena niet langer het onderknuppeltje dat ook meedeed, maar een krijger die alles wilde winnen. Misschien vreesde Venus een afstraffing – en kwam die blessure haar niet slecht uit?

Serena heeft nooit meer met Venus over Indian Wells of haar knieblessure gesproken. Dat onderwerp mocht blijkbaar niet worden opgerakeld. Daarom lijkt het ook geen toeval dat haar comeback in Indian Wells plaatsvond zonder overleg met haar zus en met de impliciete goedkeuring van haar vader. De pikorde in de familie Williams is al lang gewijzigd.