Column

De hoogtijdagen van politiek feodalisme

Hylke ten Cate (50PLUS) in 'ÉénVandaag’.

Elke politieke partij heeft er wel een: een man met een grijs baardje en een leesbril aan een koordje, die de Kieswet uit zijn hoofd kent en heel goed uit de voeten kan met spreadsheets. Hylke ten Cate is het prototype: hij volgde Jan Nagel van de PvdA naar Leefbaar Nederland en is nu secretaris van 50PLUS.

Net als in 2011 komt hij in actie ná de verkiezingen voor de Provinciale Staten en vóór die van de Eerste Kamer. Gisteren legde hij in EenVandaag (AVRO-TROS) vast uit waar dit keer de finesses van strategisch stemmen het meest zouden kunnen opleveren. Als de regionale partijen geen overeenstemming kunnen vinden over een gemeenschappelijke kandidaat, dan krijgt de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) geen zetel en gaat die naar de derde kandidaat van de Partij voor de Dieren. En zelfs de kans dat de huidige gedoogcoalitie toch nog een meerderheid behaalt in de Eerste Kamer is volgens Ten Cate „klein, maar groter dan nul”. Ze moeten gewoon de juiste cijfers invoeren in Excel en bijvoorbeeld een PvdA’er in de Staten van Zeeland vinden die bereid is een keertje op de VVD te stemmen.

Nieuwsuur (NOS/NTR) had later op de avond al een plotseling erg populaire provinciale politicus voor de camera. Jan Heijmans, die een zetel in de wacht sleepte voor zijn Lokaal Brabant, heeft al vertegenwoordigers van drie landelijke partijen aan de lijn gehad. Hij is in het geheel niet geïnteresseerd in de nationale politiek, maar belooft wel dat hij zijn stem voor de Eerste Kamer duur zal verkopen, in de vorm van toezeggingen die Noord-Brabant ten goede komen.

Het is een fantastisch rudiment van de feodale tijd, toen leenheren in ruil voor steun van hun vazallen met privileges strooiden. We herinneren ons nog van vier jaar terug de Zeeuwse Johan Robesin, die door premier Mark Rutte (VVD) in het Torentje ontvangen werd. De Hedwigepolder in ruil voor een stem op de coalitie! Maar de ontpoldering ging toch door, Robesin werd met ruzie uit de Partij voor Zeeland gezet en haalde deze week met zijn afsplitsing Provinciaal Belang Zeeland nauwelijks stemmen.

Niet alle lokale baronnen zijn ritselende ruziemakers en je vindt het soort ook in de landelijke politiek. Ik verheug me nu al op het mediacircus rond de uit de VVD gegooide makelaar Johan Houwers uit Winterswijk Woold, die gaat uitleggen dat hij ondanks zijn schikking wegens fraude toch individueel in de Kamer gaat zitten, omdat hij dat politiek van groot belang acht.

Hoe weinig aandacht de nationale televisie ook had voor de provinciale lijsttrekkers, er zijn er toch een paar die op nationaal niveau indruk wisten te maken door hun positieve kwaliteiten. Van Sandra Beckerman (SP), lijsttrekker van de grootste partij in Groningen – Stad én Ommelanden – gaan we nog veel horen. En hopelijk ook van de minder fortuinlijke Friese gedeputeerde Jannewietske de Vries (PvdA), verreweg de meest overtuigende deelnemer aan het provinciale lijsttrekkersdebat van de NOS.

Het zijn net mensen, die politici. De nieuwe minister van Veiligheid en Justitie, Ard van der Steur (VVD), zal op z’n minst herinnerd worden door zijn breed glunderende herhaling gistermiddag tegen elke journalist die vroeg of hij het werd: „Daar kan ik niets over zeggen.”