Vrijdag grootste zonsverduistering sinds 1999: dit is wat je moet weten

Nederland maakt zich op voor de grootste gedeeltelijke zonsverduistering sinds 1999. Vrijdag is door heel het land deze verduistering te zien, mits de wolken het zicht niet belemmeren. Dit is wat je moet weten.

Zonsverduistering 11 augustus 1999. Foto ANP / Kippa

Nederland maakt zich op voor de grootste gedeeltelijke zonsverduistering sinds 1999. Vrijdag is deze verduistering door heel het land te zien, mits de wolken het zicht niet belemmeren. Wanneer moet je klaarstaan? Wordt het echt donker? En als je geen eclipsbrilletje bij de hand hebt, volstaat een zonnebril dan ook?

Update vrijdag 11.54 uur: de zonsverduistering is zo goed als voorbij. Bekijk hieronder beelden van de zonsverduistering:

Wat is een zonsverduistering eigenlijk?

Een zonsverduistering, ook wel zon-eclips genoemd, ontstaat op het moment wanneer de maan overdag tussen de aarde en de zon komt te staan. De maan werpt dan zijn schaduw over de aarde, waardoor het zonlicht de aarde niet bereikt. Een volledige zonsverduistering komt niet vaak voor, maar is wel mogelijk. De zon is vierhonderd keer groter dan de maan, maar ligt ook vierhonderd keer verder weg. Daarom kan een volledige verduistering ontstaan.

Wanneer is de zonsverduistering?

Rond 9.30 uur schuift de maan voor de zon. Ruim een uur later, om 10.37 uur, is de verduistering maximaal ongeveer tachtig procent, waarna de zon weer langzaam in haar geheel tevoorschijn komt. Iets voor twaalf is de zonsverduistering voorbij.

Foto ANP / Infographics 

Zonsverduistering 20 maart 2015. Foto ANP / Infographics

In Nederland is vrijdagmorgen geen volledige verduistering en heel donker wordt het daarom ook niet. Een plek waar wel een volledige zonsverduistering te zien is, zijn de Faeröer-eilanden.

Twitter avatar Weerplaza Weerplaza.nl De weersverwachting voor de #zonsverduistering ziet er best goed uit. Ook voor jouw regio? http://t.co/IYSpYWqRHf http://t.co/CEVWIovuNl

Geen zin, geen tijd?

Aan het werk en geen tijd om even naar buiten te gaan om de verduistering te bekijken? Dat is jammer. Voor de volgende grote zonsverduistering moet je namelijk meer dan tien jaar wachten: deze vindt plaats op 12 augustus 2026. De laatste grote verduistering die in Nederland te zien was, dateert van 11 augustus 1999. Toen was er een verduistering van ongeveer 95 procent. Pas in 2135 zal, voor het eerst sinds 1715, weer een volledige eclips zichtbaar zijn in Nederland.

Eclipsbrilletje niet bij de hand?

De eclipsbrillen zijn op. De afgelopen weken zijn er meer dan driehonderdduizend gratis brillen uitgedeeld om de zonsverduistering te bekijken. Voorzichtig half met je handen voor je ogen gaan staan, of een zonnebril opzetten, kan volgens Zonsverduistering.nl directe schade aanrichten aan je ogen:

“Er zijn andere veilige manieren om de eclips te bekijken. Ga in ieder geval niet tobben met cd’s, fotonegatieven of beroete glaasjes. De kans dat je dan je ogen beschadigt, is aanwezig.”

Maar niet getreurd, er zijn volgens de website genoeg andere opties, om toch de zonsverduistering te bekijken zonder de kans om schade op te lopen aan je ogen. De drie meest voor de hand liggende opties:

  • Lasglas: Een lasglas met een verduisteringsfactor van 13 of meer is zeker veilig. Te koop bij de doe-het-zelf-winkel.
  • Gaatjescamera: Neem een stevig stukje karton ter grootte van een briefkaart. Prik in het midden een gaatje met een middellijn van ongeveer één millimeter. Houd het karton in de zon en laat het geprojecteerde zonsbeeld op een wit vel papier vallen dat je op ongeveer zestig centimeter achter het karton houdt. Het geprojecteerde beeld kun je probleemloos bekijken, zelfs met meerdere mensen tegelijk. Je kijkt dus niet naar de zon, maar naar een projectie van de zon.
  • Live volgen: Je kunt de zonsverduistering via internet volgen op verschillende websites, zoals Slooh.com. Je kunt dan ook de totale zonsverduistering zien, zoals die waarneembaar is op de Faeröer-eilanden. Veel openbare sterrenwachten organiseren een extra activiteit en je kunt de verduistering dan volgen met grote telescopen. Kijk op dit overzicht van alle Nederlandse publiekssterrenwachten in Nederland.
Twitter avatar NEMOamsterdam Science Center NEMO Geen eclipsbril en toch op een veilige manier de #zonsverduistering kunnen zien? Maak je eigen gaatjescamera! http://t.co/rIqFVeywr6

Wat zijn de mythes?

Rondom de zonsverduistering is stripfiguur Kuifje bijna onlosmakelijk verbonden. Vraag aan iemand waar hij aan denkt bij het woord ‘zonsverduistering’ en de kans is groot dat het antwoord luidt: Kuifje. Dankzij Kuifje en de Zonnetempel weten we wat voor verpletterende indruk een zonsverduistering kan maken. Zoals NRC-journalist Danielle Pinedo al eerder schreef:

“Kuifje, kapitein Haddock en professor Zonnebloem zouden zonder meer door de Inca’s op de brandstapel zijn geroosterd, als Kuifje niet in een krantenknipsel had gelezen dat op de dag van zijn executie zich een eclips zou voordoen. En Kuifje zou Kuifje niet zijn om die voorkennis niet te benutten. Als hij de zonnegod Pachacamac vanaf de brandstapel met succes om een teken van afkeuring vraagt, wordt het drietal onmiddellijk in vrijheid gesteld.”

Minder bekend is dat Kuifje en de Zonnetempel is ontleend aan een legende. Pinedo:

“Het verhaal gaat dat vorige eeuw een Belgische kapitein met twintig manschappen in Belgisch Congo gevangen werd genomen door een kleine stam kannibalen. Opperhoofd Yembio zou zijn gevangene, ene Albert Paulis, zonder pardon in de kookpot hebben gestopt, ware het niet dat deze vlak voor zijn berechting in zijn almanak las dat er voor die avond een maansverduistering op het programma stond. ‘Als u mij of mijn mannen ook maar één haar krenkt’, moet Paulis het opperhoofd hebben toegeworpen, ‘zorg ik dat de maan afsterft.’ Yembio daagde de kapitein uit zijn dreigement waar te maken. Toen de duisternis op het verwachte tijdstip intrad, wierp het opperhoofd zich nederig ter aarde; de Belgische kolonialisten waren in één klap zesduizend vierkante kilometer en anderhalf miljoen Afrikaanse kannibalen rijker.”

Welke gevolgen heeft zonsverduistering?

Bij een volledige zonsverduistering raakt de natuur uit haar balans. De invallende schemer zorgt dan dat vogels ophouden met fluiten en de kippen op stok gaan. Na de verduistering beginnen hanen met kraaien en vliegen bijen weer uit. Omdat in Nederland sprake zal zijn van een gedeeltelijke zonsverduistering, valt het mee met de effecten op de natuur. Wel heeft de zonsverduistering invloed op de energievoorziening. Doordat zonnepanelen een tijd zonder zon zitten, is er een forse dip in de productie van deze panelen.

Lees ook in nrc.next: 4 minuten de eclips zien kost je zo 5.000 euro (€)