Grootste in R’dam, maar weer verlies

De PVV boekte gisteren de vierde nederlaag op rij. „Ik verhul niet dat ik op een mooier resultaat had gehoopt”, zei leider Geert Wilders.

Gisteravond had de Partij voor de Vrijheid geen eigen landelijke uitslagenavond omdat de beveiliging voor leider Geert Wilders te duur zou zijn.

Maar voor de PVV was de uitslag hoe dan ook geen reden voor een feestje. De partij, die in de peilingen afgelopen weken steeds werd meegeteld als kanshebber om de grootste te worden in de senaat, verloor gisteren 0,7 procentpunt ten opzichte van het resultaat in 2011. Met 11,7 procent van de stemmen zou de PVV negen zetels krijgen in plaats van de huidige tien.

Waar vier jaar geleden, tijdens het eerste kabinet-Rutte, de vraag nog was of de kiezers inderdaad wilden dat de PVV de gedoogrol voor de coalitie van de VVD en het CDA op zich zou nemen, was een stem op de PVV er nu duidelijk eentje tegen het zittende kabinet. Toen was groei een zekerheid, want de PVV hád nog geen zetels in de Eerste Kamer. Nu was groei verwacht, maar werd het een (beperkt) verlies.

Het is de vierde verkiezingsnederlaag op rij voor de PVV, na vorig jaar de Europese verkiezingen en de gemeenteraadsverkiezingen en in 2012 de Tweede Kamerverkiezingen. Anders dan voorgaande keren – denk aan de uitspraak dat Wilders ‘minder, minder, minder’ Marokkanen wil regelen – deed de PVV-leider dit keer geen vérgaande, provocerende opmerkingen op de verkiezingsavond.

Wilders kwam pas naar ‘buiten’ voor de camera’s die in de Tweede Kamer stonden te wachten voor een eerste commentaar nadat was gebleken dat de PVV in Rotterdam de grootste partij is geworden. En hij dus iets positiefs te melden had. „Ik zal niet verhullen dat ik op een mooier resultaat gehoopt had”, zei hij tegen de NOS. Maar wat hem betreft moet het kabinet nog steeds „opstappen en naar huis gaan”. „De heer Rutte zal nu bij GroenLinks of andere partijen zijn heil moeten zoeken.” Wilders zei dat hij zo snel mogelijk landelijke verkiezingen wil, maar hij klonk mat.

Wilders zei dat de lage opkomst, die meestal slecht uitpakt voor protestpartijen, dit keer zijn partij niet een véél lager percentage van de stemmen heeft opgeleverd. In de provincie Groningen bijvoorbeeld blijft de PVV op drie statenzetels staan – hoewel de partij in de peilingen steeds op vijf stond. In de gemeente Groningen haalde de PVV 5,4 procent van de stemmen, precies hetzelfde percentage als vier jaar geleden. De Groningse lijsttrekker Ton van Kesteren zei gisteravond: „We zijn een stabiele partij geworden met een vaste aanhang.” Voor het politieke debat in de provincie is het goed dat alle partijen naar elkaar toe zijn gekropen, zei hij ook: „Niet langer de almachtige PvdA en een tweede partij die slechts de helft van de zetels heeft.”

In Noord-Holland haalde de PVV net als vier jaar geleden zes zetels, alleen voelt dat als verdubbeling, zegt lijsttrekker Dannij van der Sluijs. Omdat de PVV-fractie in zijn provincie al snel uiteen viel en hij maar met drie PVV-Statenleden overbleef. Van der Sluijs heeft met zijn nieuwe kandidatenlijst – „helemaal lokaal opgesteld, daar heeft Wilders zich niet mee bemoeid” – ineens weer twee keer zoveel slagkracht als afgelopen periode.

Dat relatieve ‘luxeprobleem’ hebben PVV-afdelingen in meer provincies. Ook in Friesland verlieten afgelopen periode drie van de vier Statenleden de PVV, maar daar komt de partij weer op vier zetels uit. In Noord-Brabant stapten twee van de acht leden afgelopen jaren op, maar komt de partij nu op zeven zetels uit.

Het risico is natuurlijk reëel dat ook bij deze nieuwe leden conflicten ontstaan en dus de fracties weer langzaam in omvang afnemen. In geval van zulk gedoe en gekonkel kan Wilders makkelijker afstand nemen, juist omdat hij geen of amper bemoeienis heeft gehad met de samenstellingen van de lijsten.

Hoe zit het met meebesturen of eventueel gedogen? In de Tweede Kamer is dat niet aan de orde. Maar ook op provinciaal niveau ondervindt de partij weerstand. In Flevoland zei de VVD, daar de grootste partij, bijvoorbeeld gisteravond al dat de liberalen niet met de PVV willen besturen als Wilders zijn ‘minder’-uitspraak niet terugneemt.