‘Dit gaat niet goed’, klinkt het in het provinciehuis... ... en de groene sjaals worden steeds vrolijker

In het Groningse provinciehuis is de moeder van de SP-lijsttrekker vooral trots. 50Plus viert de winst in Flevoland met een frietje. Noord-Brabant heeft bier en bitterballen. En een Amsterdamse wethouder valt op zijn knieën in het provinciehuis van Noord-Holland. Uitslagenavond in de twaalf provincies.

Friesland ‘Echte campagnefighters’

Het is 01.15 uur in het Leeuwarder provinciehuis als opnieuw een positieve uitslag voor het CDA op het scherm verschijnt. Er klinkt gejuich. Op een aanvankelijk matte en niet al te drukke uitslagenavond vieren de christen-democraten hun feestje. In Friesland wordt de partij de grootste; de PvdA verliest. De voorspelde nek-aan-nekrace tussen PvdA en CDA bleef uit. Opgestoken duimen, felicitaties, een CDA’er roept „top”. „Geweldig, heel fijn”, zegt CDA-lijsttrekker Sander de Rouwe stralend. Hij werd lijsttrekker in Friesland en passeerde zittend gedeputeerde Sietske Poepjes. Een ‘De Rouwe-effect?’ Nee, zegt hij zelf. Maar Poepjes denkt dat het mede aan zijn intensieve manier van campagnevoeren te danken is dat het CDA ook in Friesland de glorieuze winnaar is.

Coalitiepartner Fryske Nasjonale Partij (FNP) blijft stabiel met vier zetels. Mogelijk komt er nog een bij. Geheel op eigen kracht, zegt gedeputeerde Johannes Kramer. „Wij hebben geen Haagse heren. We zijn echte campagnefighters.”

PvdA-gedeputeerde en lijsttrekker Jannewietske de Vries laat zich maar even zien. Altijd goedlachs, nu bedrukt. Monter stapt ze af op de CDA’ers, die ze allemaal feliciteert. De Vries hoopt nog op acht zetels (nu elf). „En met negen zijn we supertevreden.” Op zo’n groot verlies (van 23 naar 15,5 procent) had de teleurgestelde PvdA-lijsttrekker niet gerekend. In Leeuwarden blijven de sociaal-democraten nog wel de grootste, al levert de PvdA ook daar in. VVD en GroenLinks verliezen.

D66 wint, net als de SP, de ChristenUnie en de PVV. SP’er Jos van der Horst, wethouder in Smallingerland, zegt dat zijn partij in Friesland last heeft van de PVV. „Als zij niet meedoen, zoals in Smallingerland, krijgen wij meer stemmen.”

Aan een tafeltje houdt lijsttrekker Rinie van der Zanden van de Partij voor de Dieren de behaalde percentages bij op een papiertje. „Ik ga ervan uit dat we in de Friese Staten komen.”

Groningen SP schrijft geschiedenis

De gedoodverfde winnaar is halverwege de uitslagenavond zoek. ‘Voorvrouw’ Sandra Beckerman (1983) van de SP Groningen heeft zich verstopt in een gangetje van het provinciehuis. Ze zit in een rood jurkje op een stoel achter de middeleeuwse Statenzaal. Met tegenover haar, wijst ze, „mijn moeder uit Veenendaal”.

Die glimt van oor tot oor. Dat haar dochter slim is, weet ze: „Sandra is archeoloog op de universiteit en onderzoekt de Enkelgrafcultuur.” Maar dat de SP nu ook de grootste van Groningen is en de PvdA verslagen heeft, had mama Beckerman niet durven dromen. Alhoewel: „Sandra is een bijtertje, die praat echt íé-de-reen onder tafel – ik ben hartstikke trots.”

De Groningers hebben gekozen. De PvdA is niet langer de onbetwiste leider van het rode bolwerk. De SP heeft geschiedenis geschreven en de sociaal-democratische dominantie in de provincie doorbroken. De PvdA en voorloper SDAP zijn sinds de invoering van het algemeen kiesrecht, in 1919, altijd de grootste partij geweest in de provincie Groningen. Beckerman: „Wij gaan weer bondgenoot worden van de Groningers. Strijdbaar naast ze staan, en niet arrogant boven ze, zoals de PvdA-regenten deden.”

De PvdA verloor in Groningen de helft van de twaalf zetels, de SP werd met acht de grootste. Ook de VVD halveerde (-2), de kiezers liepen over naar coalitiepartij D66 (+1) en de grootste nieuwkomer Groninger Belang (+3). Daarin zijn zestien lokale partijen vertegenwoordigd.

In de collegeonderhandelingen gaan wij het verschil maken, juicht lijsttrekker Bram Schmaal van Groninger Belang. Zijn ogen beginnen te glimmen boven zijn glas Rivella. Voor de nieuwe coalitie zijn zeker vijf partijen nodig. „Dit is voor ons een briljante uitslag.”

Liefst twaalf van de negentien partijen op de kieslijst gaan in Groningen meebesturen. Dat is een record. De gaswinning en de aardbevingen zijn daar onder andere debet aan. Veel Groningers hebben geen vertrouwen meer in de gevestigde orde. De veiligheid van de Groningers is jarenlang stelselmatig genegeerd, constateerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Zodoende gingen de verkiezingsdebatten behalve over banen ook over gaswinning en de aardbevingen. Veiligheid kan niemand de Groningers garanderen, ook gaswinningsbedrijf NAM en minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) niet. Maar de gaskraan moet sowieso verder dicht, vinden alle Groningse partijen, ook al gaan zij er helemaal niet over.

De sociaal-democraten hebben het nakijken. De Partij van de Arbeid werd op verkiezingsposters verbasterd tot „Partij van de Aardbevings”. De vraag is of dat terecht is. Juist PvdA-lijsttrekker en gedeputeerde William Moorlag was het Groningse oliemannetje in Den Haag. Hij onderhandelde met VVD-minister Kamp over compensatie en over bouwkundige versterking van tienduizenden huizen.

Moorlag: „Het is een bitter gelag dat wij worden afgerekend op het feit dat minister Kamp zo laat en aarzelend aan de gaskraan draait.” Van opstappen wil Moorlag nog niet weten. „Met deze versplinterde uitslag is alles nog mogelijk.”

Drenthe Weinig te vieren

Drenthe organiseerde als enige provincie geen verkiezingsavond op het Provinciehuis. Door het samenvallen met de waterschapsverkiezingen werd in Drenthe verwacht dat stemmen tellen te lang zou duren om nog tijdens de avond met uitslagen te komen. Bij de vorige provinciale verkiezingen werd ook niets georganiseerd – toen werd het provinciehuis verbouwd.

Grote verliezer in Drenthe is de PvdA. De partij verloor vijf zetels in de provincie en zakt van twaalf naar zeven. De VVD heeft twee zetels verloren en heeft er nu ook zeven. PvdA en VVD blijven de grootste partijen, gevolgd door het CDA met zes zetels. Winnaars in Drenthe zijn SP, ChristenUnie en D66. De SP steeg van vier naar vijf zetels, de ChristenUnie van twee naar drie, en D66 ging van twee naar vier zetels.

De PVV, als enige tegenstander van de door het kabinet aangekondigde extra windmolens in de provincie, krijgt er één zetel bij. De partij gaat van vier naar vijf.

Voor Sterk Lokaal is de uitslag een tegenvaller. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar werd deze lokale partij in meerdere Drentse gemeentes de grootste, en nu hoopte lijsttrekker Aimee Niebuir op vier zetels. Ze moet zich in de provincie met één zetel tevreden stellen.

Overijssel PvdA bijna gehalveerd

Het CDA blijft de grootste partij in Overijssel. De PvdA is er bijna gehalveerd, van negen naar vijf zetels. PvdA-lijsttrekker Tijs de Bree is op de verkiezingsavond „zwaar teleurgesteld”. Hij spreekt van „een tegenslag – maar we zijn niet verslagen”. De VVD verliest twee zetels (van acht naar zes). Winst is er voor D66 (van drie naar vijf) en de SP (van vier naar vijf). De PVV houdt vier zetels.

Het spant erom of de enige lokale partij die meedeed aan de verkiezingen, ‘nieuwkomer’ Lokaal Overijssel, een zetel krijgt. Dat zal pas vrijdag duidelijk zijn, als de definitieve uitslag er is. „We zitten al de hele avond in spanning of we het gaan halen. We denken van wel”, zegt lijsttrekker Rob de Koe.

Ook is nog niet duidelijk of de kleine winst die het CDA boekte, tot een extra zetel leidt (twaalf, in plaats van elf). Twijfel over die extra zetel lijkt de blijdschap bij de CDA’ers te temperen op het einde van de uitslagenavond in het provinciehuis. Toch spreekt lijsttrekker Eddy van Hijum over „een geweldige uitslag. Wij hebben winst geboekt in vergelijking met vier jaar geleden. Het beleid dat is gevoerd, is gesteund. Daar willen wij mee door. Daar zullen we de formatiegesprekken ook op richten.” Het ziet ernaar uit dat opnieuw vier partijen nodig zijn om een meerderheid te vormen. Veel partijen in Overijssel zijn nu ongeveer even groot, tussen de vier en zes zetels.

Het CDA vormde de afgelopen jaren een coalitie met VVD, ChristenUnie en SGP. De ChristenUnie wint één zetel (van drie naar vier), de SGP houdt twee zetels.

Gelderland En dan nu dat Nuon-geld

Marjolein Faber heeft het aangedurfd. De Gelderse PVV-lijsttrekker was gewoon present bij de uitslagenavond op het provinciehuis in Arnhem. Faber – ook landelijk boegbeeld als lijsttrekker voor de Eerste Kamerverkiezingen – kwam in opspraak omdat ze het bedrijf van haar zoon inhuurde van subsidiegeld. PVV-leider Wilders noemde de kwestie „onhandig”.

Als rond tien uur de eerste uitslagen binnenkomen en het gedaalde opkomstpercentage, betrekken de gezichten van de PVV’ers. „Oehh”, klinkt het, „dit gaat niet goed hoor”. Vervolgens lachen ze hard om de halvering van de PvdA in Hattem, om bij het zien van het lichte verlies van de PVV weer een „oehh” te laten horen.

Het verlies van de PVV is in Gelderland niet extremer dan in andere provincies. De partij haalt vijf zetels. Vier jaar geleden waren dat er zes. Marjolein Faber zegt ervan overtuigd te zijn dat de integriteitskwestie rond het bedrijf van haar zoon geen grote invloed heeft op het PVV-resultaat.

VVD en CDA zijn net als vier jaar geleden de grootste in Gelderland. Beide komen uit op negen zetels. Voor de VVD is dat een verlies van twee zetels, het CDA blijft gelijk. De twee partijen zitten in de huidige coalitie, samen met PvdA en D66. Die laatste stijgt nu fors, van vier naar zeven zetels. De PvdA is de grote verliezer met een daling van negen naar zes zetels. SP-lijsttrekker Eric van Kaathoven hoopt dat hij ditmaal kan deelnemen aan de coalitie. Zijn partij wint een zetel en is nu even groot als de PvdA.

Belangrijk thema bij de onderhandelingen wordt de besteding van de ‘Nuon-gelden’. Gelderland kreeg 4,4 miljard euro voor verkoop van zijn aandelen in dit energiebedrijf van het Zweedse Vattenfall. De VVD wil het geld blijven sparen, veel andere partijen willen het deels investeren in verbetering van de infrastructuur. Ook de SP wil het geld gebruiken. Van Kaathoven is niet bang voor pittige onderhandelingen met de VVD. De sfeer op het provinciehuis noemt hij „gemoedelijk”. In Gelderland, zegt hij, is „een cultuur waarin vrij veel partijen, als ze aan tafel zitten, eruit kunnen komen”. Alleen coalitiedeelname van de PVV lijkt uitgesloten. Vrijwel geen partij wil ermee samenwerken.

Flevoland Coalitie met de PVV?

Jan de Reus, fractievoorzitter van VVD Flevoland, staat na middernacht met een dubbel gevoel in het provinciehuis in Lelystad. Zijn partij heeft twee zetels ingeleverd, maar blijft wel de grootste. Met een glas in de hand rekent hij voor dat de enige manier om met ‘slechts’ vier partijen een coalitie te vormen met de PVV is. Maar dat ligt moeilijk.

De Reus herhaalt nog eens: de VVD sluit in Flevoland de PVV niet uit als partner, maar dan moet de partij afstand nemen van de Marokkanenuitspraak van Geert Wilders. Vreemd, vindt PVV-fractievoorzitter Chris Jansen even verderop. „Daar heb ik ze het afgelopen jaar nooit over gehoord.” Er stapte al eens een van de zes PVV’ers uit de fractie in Flevoland na Wilders’ woorden. Is Jansen nu bereid afstand te nemen van de partijleider? „Nee, de uitspraak staat.”

De partijen in Flevoland zijn in grootte naar elkaar toegegroeid, analyseert commissaris van de koning Leen Verbeek. Zo leveren VVD en PvdA twee zetels in en behalen SGP, Partij voor de Dieren en 50Plus twee in plaats van één zetel. Het laat zien dat de gemeente Urk, ondanks een crisis bij de lokale afdeling, de SGP trouw is gebleven. 50Plus viert de uitslag uitbundig, met een frietje aan een tafel in het provinciehuis.

Commissaris Verbeek vindt de lage opkomst jammer. Hij had ’s middags nog het gevoel gehad dat het „lekker doorliep” bij de stembureaus. Verbeek spreekt graag van bewuste polderpioniers, maar beseft dat velen in Almere en Lelystad „niet eens weten dat ze onder de zeespiegel leven”. Laat staan dat ze bezig zijn met het provinciebestuur, dat zich mede buigt over de uitbreiding van Lelystad Airport en de ontwikkeling van nieuwe natuur.

Het zijn projecten waarbij ook het rijk vaak is betrokken, en niet tot tevredenheid van Flevoland. Verbeek plaatst het natuurplan Oostvaarderswold en het doortrekken van enkele wegen op „een pijnlijk lang lijstje” van voornemens die het rijk niet nakwam. Dat heeft de provincie „voorzichtig en cynisch” gemaakt over afspraken met de landelijke overheid. Terwijl in Flevoland voldoende ruimte is voor mooie plannen. Verbeek: „Waar ze elders veel discussiëren over wat mensen willen tegenhouden, kunnen we hier praten over wat we wél willen”.

Limburg Het CDA is er beduusd van

Niet de PVV, maar het CDA, de SP en D66 zijn de winnaars geworden van de Statenverkiezingen in Limburg. De kleine lijsttrekker van het CDA, Ger Koopmans, is de grote man van de uitslagenavond op het Gouvernement in Maastricht. Zijn partij van tien naar elf zetels, de PVV van tien naar negen. „Ik ben er een beetje beduusd van”, zegt CDA-lijsttrekker Ger Koopmans. „In vergelijking met vier jaar geleden is het de omgekeerde wereld. We verslaan de PVV nu dik.”

De overwinning is volgens Koopmans de verdienste van zowel de landelijke kopstukken als de provinciale kandidaten. Hij is een lijsttrekker met een bekende naam, pas negen maanden gedeputeerde maar daarvoor tien jaar Tweede Kamerlid. „En als enige partij hadden we kandidaten uit alle 33 Limburgse gemeenten.”

De tweede partij van Limburg, de PVV, hoeft niet te rekenen op eigen gedeputeerden. Het CDA heeft de partij bij voorbaat als partner uitgesloten. De ervaringen uit het kleine jaar samen besturen na de vorige verkiezingen zijn niet vergeten. Koopmans: „Ze hebben er een rotzooi van gemaakt. En in de Provinciale Staten zijn ze ook nog eens in vier afzonderlijke stukken uiteengevallen.”

Volgens PVV-lijsttrekker Michael Heemels kunnen dat soort ongelukken gebeuren bij een nieuwe partij. „Daar hebben we van geleerd.” Hij vindt het jammer dat zijn partij niet de grootste is geworden „maar we hoeven ons voor deze uitslag niet te schamen”. Wilders’ partij is niet langer de grootste in Venlo en verloor vooral terrein in kleinere en middelgrote gemeenten.

Dat hij bij collegeonderhandelingen geen kans krijgt, maakt Heemels woedend. „Wij krijgen als partij altijd – onterecht overigens – het verwijt dat we mensen buitensluiten. Terwijl dit soort totalitaire types duizenden kiezers al vooraf buiten democratische processen houden. De plucheplakkers en regenten van CDA, VVD en PvdA gaan gewoon door met hun dramatische beleid. En met D66 (van twee naar vier) als meest waarschijnlijke vierde partij komt daar ook nog een portie duurzaamheidswaanzin bij.”

PvdA-voorman Eric Geurts noemt de uitslag van zijn partij een vertaling van het landelijk beeld. „Maar het blijft pijnlijk.” Toch lijkt hij geneigd door te gaan met besturen. Ook de VVD, teruggevallen van acht naar vijf zetels, wil dat. Lijsttrekker Twan Beurskens noemt de uitslag „teleurstellend”. Ook hij wijst op de landelijke trend. „En je kon de krant niet openslaan of er waren weer VVD-affaires.” Ook zijn eigen oud-gedeputeerde, Mark Verheijen, nu lijstduwer, was daar het middelpunt van.

De SP, gestegen van zes naar acht zetels, zal waarschijnlijk niet mee gaan besturen. CDA-leider Koopmans heeft van oudsher een rechts profiel. De VVD moet er ook weinig van hebben. Beurskens: „De PVV staat honderd kilometer van ons af, de SP 99 kilometer.”

Alle partijen zijn deze avond te vinden op de uitslagenavond in het Gouvernement in Maastricht, behalve die van Jos van Rey. Op de lijst van de Volkspartij Limburg staan vertegenwoordigers van lokale lijsten, maar het hart van de partij wordt gevormd door getrouwen van de van corruptie verdachte Van Rey. Zij begonnen met hem De Liberale Volkspartij Roermond, toen de van corruptie verdachte ex-wethouder bij de raadsverkiezingen niet op de lijst van de VVD mocht. Ze werden toen de grootste van de stad en nu opnieuw (17,4 procent van de stemmen in Roermond).

Door dat lokale succes zal de Volkspartij Limburg met een zetel in de Provinciale Staten terechtkomen. Van Rey was lijstduwer, maar gezien zijn aantallen voorkeurstemmen in het verleden is het niet denkbeeldig dat hij zijn lijsttrekker Vincent Zwijnenberg electoraal het nakijken gaat geven.

Noord-Brabant VVD, SP, CDA: Let’s go on!

Het ligt in Brabant voor de hand dat de huidige coalitie doorgaat. VVD, CDA en SP behaalden resultaten in lijn met het landelijke gemiddelde en hebben voldoende steun in de Staten om opnieuw met elkaar in zee te gaan.

„De kiezer heeft ons beleid niet afgestraft”, zegt lijsttrekker Nico Heijmans van de SP. CDA-gedeputeerde Ruud van Heugten formuleert het nog wat gretiger. „Let’s go on!”

Het is weer gezellig in Brabant, met bier en bitterballen. De gedeputeerden worden niet moe te hameren op wat zij de afgelopen vier jaar allemaal hebben bereikt. En dat het zo prettig zou zijn om het werk voort te zetten. Zoals het op gang houden van de dialoog over de intensieve veehouderij en een hernieuwd debat over de aanleg van een rondweg ten oosten van Eindhoven. Een netelige kwestie, omdat de SP daar in de campagne een breekpunt van heeft gemaakt. De partij is tegen.

De Brabantse commissaris van de koning Wim van de Donk (CDA), op de verkiezingsavond de gemoedelijkheid zelve, vertelt met een glaasje witte wijn in de hand over de hoffelijke bestuursstijl. Hij verwacht dat de politiek er met deze uitslag wel uit zal komen. „Er heerst hier geen hyperpolitieke cultuur”, zegt hij. „Niet voor niets riep hier onlangs nog een Statenlid: ‘We doen het toch allemaal voor Brabant?’ Men is hier op consensus gericht.”

Enige punt van zorg is de positie van D66. Deze partij boekt net als in de rest van het land een mooie winst, maar lijkt niet te hoeven rekenen op collegedeelname. „Een bestuur werkt het beste met partijen die elkaar nodig hebben voor een meerderheid”, aldus SP’er Heijmans. Lijsttrekker Anne-Marie Spierings van D66, voor de gelegenheid gesierd met groen gelakte nagels, lijkt zich op de uitslagenavond in haar rol te schikken. „Het is mooi als je mee kunt besturen”, maar „het is niet prettig om mee te besturen als jouw partij voor dat bestuur overbodig is.”

Zo blijft in Brabant alles min of meer zoals het was. De partijen aan de macht houden die vast. De Partij voor de Dieren wordt weer wat groter. De lokale partijen spelen een bescheiden bijrol. En o ja, de PvdA verliest ook hier fors. Maar die partij deed toch al niet mee in het college.

Noord-Holland De VVD valt op de knieën

Het loopt tegen tweeën in de ochtend als de Amsterdamse wethouder Eric van der Burg op zijn knieën valt in het provinciehuis van Noord-Holland. Halleluja, de VVD is ook de grootste partij in de gemeente Alkmaar.

De VVD-coryfee heeft de hele avond meegeteld met de enige race die telt bij verkiezingen: wie krijgt de meeste stemmen? De VVD was in 2011 twee zetels groter geworden dan de PvdA, 13 om 11. Dit keer is de marge nog wat kleiner: 11 om 10, met nu D66 als tweede. De PvdA is ook in Noord-Holland gehalveerd ten opzichte van 2011, maar nog altijd de derde partij hier.

Aan het eind van de avond kleurt het kaartje van Noord-Holland blauw. In 47 van de 53 gemeenten is de VVD de grootste partij geworden. In Amsterdam en Haarlem moest zij D66 voor laten gaan, in Den Helder, Zaanstad en Purmerend de PVV en in Edam-Volendam wint het CDA.

Aan het begin van de avond wijzen de peilingen nog op een egalere uitslag, waarbij wel vier partijen zes zetels lijken te krijgen. GroenLinks hoort daar ook bij. „Dat wordt nog een hele puzzel”, zeggen Statenleden tegen elkaar, vooruitkijkend naar de coalitiebesprekingen. Maar in de loop van de avond worden de verschillen groter.

De meeste aanhangers van GroenLinks hebben rond middernacht het laat achttiende-eeuwse Paviljoen Welgelegen al verlaten. Zij hebben hun zetel winst zien omkeren in een zetel verlies. De SP heeft een zetel winst, de Partij voor de Dieren wint er zelfs twee.

En hoewel de PVV precies evenveel zetels verovert als in 2011, viert lijsttrekker Dannij van der Sluijs dit als een overwinning. Zijn fractie is in de afgelopen vier jaar namelijk gehalveerd door toedoen van weglopers en ‘splinteraars’ als Hero Brinkman. Daarom voelt zes zetels als een verdubbeling. De lokale partij Hart voor Holland verovert een zetel.

De politieke verhoudingen op het Haarlemse provinciehuis zijn hierdoor niet fundamenteel veranderd. De partijen die de afgelopen vier jaar het college van Gedeputeerde Staten hebben gevormd (VVD, PvdA, CDA en D66) zouden dat weer kunnen doen, al is hun zetelaantal met twee geslonken, tot 33 van de 55.

Zeeland De SGP glundert

Een statiger locatie dan de Abdij in Middelburg is haast ondenkbaar. Zwart-wit geblokt marmer, haardvuur, staatsieportretten aan de wanden.

Achterin staat een kluwen SGP’ers te glunderen. Zij zijn de winnaars. Ze groeien van vier naar vijf zetels. Hoe dat komt? „Omdat we al zesduizend jaar níét met alle winden meewaaien”, grinnikt Statenlid Joan van Burg (33). „En de partij al honderd jaar.” En, oké, ook een beetje vanwege de lage opkomst. „Onze kiezers zijn nu eenmaal heel trouw. Ze halen bejaarden op uit de tehuizen, organiseren zich.”

Het tellen gaat moeizaam. Voor Ralph van Hertum (27) is het helemaal zenuwslopend. Dat de PvdA gehalveerd wordt, zoveel is al snel duidelijk. Maar de helft van 7 zetels is 3,5 – en Van Hertum staat op plek 4. Hij haalt een hand door zijn lange, achterovergekamde haar. „Ik hoop dat we naar boven afgerond verliezen.”

Om 1.00 uur slaat de onrust toe. Twee kleine gemeentes laten nog op zich wachten: Kapelle en Schouwen-Duiveland. Schouwen-Duiveland komt als laatste, om 1.45 uur, over de telefoon. „Altijd hetzelfde”, zucht iemand van de griffie. „Er is daar in het verleden ooit geblunderd, ze zijn toen in alle media belachelijk gemaakt. Daarom tellen ze nu altijd dubbel, tripel, extra zorgvuldig.”

En ja, als die binnen zijn, haalt dat de boel nog overhoop ook: de PvdA leek even op vijf zetels te eindigen, het worden er toch vier. De VVD verliest een zetel minder, en eindigt op zes. Het „yes!” uit de zaal klinkt harder dan het „nee!” – de meeste PvdA’ers lijken vertrokken.

Utrecht Too close to call

In de grote zaal van het Utrechtse provinciehuis staat een lange rij zwarte prikborden langs de muur. De binnenkomende uitslagen worden aan de bijbehorende A4’tjes met gemeenten gehangen. Gedeputeerde Ralph de Vries (D66) bestudeert de borden en blijft hangen bij Zeist. „Zo”, roept hij uit. „Hier ook 8 procent erbij.”

In Utrecht ging de strijd gisteren tussen D66 en de VVD. Die laatste is al jaren de grootste in Utrecht. De huidige coalitie (2011-2015) bestaat uit VVD (11 zetels), CDA (6), D66 (5) en GroenLinks (4).

De VVD heeft D66 altijd een fijne coalitiepartner gevonden, zegt lijsttrekker Arthur Kocken. D66-frontman Niels Hoefnagels wil graag de grootste worden, maar vindt het „nu allemaal al geweldig”.

Een snel rekensommetje wijst uit dat een coalitie met drie partijen niet gaat lukken. „Misschien toch gewoon verder met de oude situatie?”, oppert de host van de avond. En dan tegen PvdA-lijsttrekker Rob van Muilekom: „U hoeft niet echt op regeren te rekenen.”

Want de PvdA is ook hier de grote verliezer. Van zeven zetels gaan de partij terug naar vijf. Van Muilekom op het podium: „In de landelijke peilingen stond het er al niet goed voor en dat blijkt nu ook in Utrecht.” Maar met deze uitslag „hebben we nog steeds voldoende omvang om invloed te hebben”.

Het tellen duurt lang. Om 2.00 uur moeten er nog vijf gemeenten binnenkomen. Uiteindelijk blijkt: D66 en VVD eindigen nagenoeg gelijk. Niet alleen in zetels (beide negen) maar ook in aantal stemmen. Voor D66 86.123, voor de VVD 86.115. Een verschil van acht. Too close to call. De definitieve uitslag volgt op 23 maart.

Zuid-Holland PvdA als eerste naar huis

Vanachter een tafel met rode sjaals kijkt Michiel Hardon naar de uitslagen. Het is na middernacht. Hij is bevlogen PvdA’er, zijn hele leven al. Wat hij op het uitslagenbord ziet, is pijnlijk. De Partij van de Arbeid verliest enorm. Het zwaarst van alle partijen. Van de kiezers stemde 10 procent PvdA, vier jaar geleden was dat ruim 17 procent.

In de ruime hal van het provinciehuis van Zuid-Holland in Den Haag heeft iedereen het hoofd in de nek, om de scores op het uitslagenbord te volgen. De groene sjaals van het CDA hebben een hoek rechts achter. Daar is de sfeer goed (van een kleine 11 naar ruim 12 procent van de stemmen). De PvdA’ers zitten in het midden achteraan, zij gaan als eersten naar huis.

Als de avond vordert, worden de VVD’ers en CDA’ers steeds vrolijker. Zij winnen. Martijn Vroom, CDA-wethouder in Waddinxveen: „We zijn geen plattelandspartij meer. We winnen nu ook in de steden.” De VVD wordt de grootste partij in de provincie, met ruim 17 procent. De PVV wordt tweede. Ook D66 wint, de SP blijft gelijk. De huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en SP houdt voldoende zetels om weer samen een college te vormen. Dat willen ze graag.

Dan de lokalen. Necet Kaya van Lijst Necet Kaya uit IJsselmonde heeft zich voor de verkiezingen aangesloten bij Nederland Lokaal, de Zuid-Hollandse bundeling van lokale partijen. Hij wil zich dolgraag in gaan zetten voor de mensen. Hij houdt van mensen, zegt hij. En ze hebben hem nodig. De armoede is te groot, de werkloosheid te hoog. De studiefinanciering is afgeschaft. „Dat klopt allemaal niet.” Maar van de vijf niet-landelijke partijen die meedoen in Zuid-Holland haalt er geen één een zetel.

En de PvdA?

De sociaal-democratie zal overwinnen, zegt Michiel Hardon stellig. „Ik heb een heilig geloof in solidariteit.” En: „We moeten beter luisteren naar de mensen. Minder denken: ‘Wij weten wat goed is voor de mensen.’ Dan staan we hier over vier jaar met flinke winst.”