‘Als we minder zout eten scheelt dat 2.000 doden per jaar’

Dat schreef de Nierstichting vorige week in een persbericht

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Pizza, chips, brood, overal zit zout in. We eten er in Nederland veel te veel van, gemiddeld zo’n 9 gram per dag. Het aanbevolen maximum ligt bij 6 gram en daar zouden we ons maar beter aan kunnen houden, want: „Een verlaging van 9 naar 6 gram zout per dag betekent jaarlijks al zo’n 2.000 minder sterfgevallen”. Dat schreef de Nierstichting vorige week in een persbericht. En dat gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

De Nierstichting verwijst naar een onderzoek uit 2011 van Marianne Geleijnse, hoofddocent Voedingswetenschappen aan de Wageningen University. Zij vertaalt daarin een Brits onderzoeksmodel naar de Nederlandse situatie en stelt dat er „bij 3 gram zoutreductie en gelijkblijvende sterftetrends jaarlijks 1.013 minder mensen zouden overlijden aan hartziekten en 1.179 minder mensen aan een beroerte.” Dus: 2.192 minder sterfgevallen per jaar. Ter vergelijking: in 2012 overleden bijna 40.000 Nederlanders aan hart- en vaatziekten op een totaal van 140.000 overledenen per jaar.

En, klopt het?

Het is verdraaid lastig om te meten in hoeverre je van te veel zout hart- en vaatziekten krijgt. Zo’n ziekte ontwikkel je immers niet van de ene dag op de andere dag. Je zou dus over meerdere jaren nauwkeurig moeten bijhouden hoeveel zout iemand eet – bijvoorbeeld door elke dag de urine te testen. Vind daar maar eens testpersonen voor.

Wat we wél weten, is dat we van zout al vrij snel een hogere bloeddruk krijgen. En dat vergroot de kans dat je vroeger of later een hart- of vaatziekte of een beroerte krijgt. In Nederland is trouwens nooit onderzoek gedaan naar het effect van zout op hart- en vaatziekten. Alle cijfers zijn gebaseerd op buitenlandse rekenmodellen.

Geleijnse schrijft in haar onderzoek dat het Britse model populair is, maar ook beperkingen heeft. Zo is bijvoorbeeld niet duidelijk hoe betrouwbaar de schattingen zijn. In haar artikel gebruikt Geleijnse ook nog een ander, wat ingewikkelder, maar nauwkeuriger, Amerikaans model. Wie dat model omrekent naar de Nederlandse situatie komt uit op jaarlijks 1.414 minder sterfgevallen.

Aan het einde van het artikel waar de Nierstichting naar verwijst, maakt Geleijnse een ‘gecombineerde schatting’ op basis van beide modellen. Het resultaat: als Nederlanders 3 gram minder zout per dag eten, scheelt dat tussen de 1.050 en de 2.250 sterfgevallen per jaar. De schatting 2.000 die de Nierstichting noemt valt daar binnen, maar is dus aan de hoge kant; het midden ligt bij 1.650.

De cijfers zijn bovendien niet meer actueel omdat het simpele Britse model in Nederland tegenwoordig niet meer wordt gebruikt. Het is namelijk een wel érg ruwe schatting. Zo wordt er bijvoorbeeld geen rekening mee gehouden dat mensen die een hart- of vaatziekte hebben, ook aan iets ánders kunnen doodgaan. Dat gebeurt de laatste jaren steeds vaker, het sterftecijfer van hart- en vaatziekten neemt met zo’n 8 procent per jaar af. Niettemin laat Geleijnse desgevraagd weten dat ze zich wel kan vinden in het getal dat de Nierstichting noemt. „Zout is een reëel gevaar voor de volksgezondheid”, mailt ze.

Maar er is meer, nieuwer onderzoek. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) maakte onlangs ook een berekening, vergelijkbaar met het nauwkeurige Amerikaanse model. Een 3 gram lagere zoutinname over een periode van 20 jaar zou volgens het RIVM resulteren in circa 120.000 minder gevallen van hartinfarct, hartfalen of beroerte.

„Wie dit cijfer omrekent naar de vermindering van sterfgevallen per jaar komt uit op zo’n 1.200”, zegt Marieke Hendriksen van het RIVM. Dit is volgens haar het meest recente en nauwkeurigste cijfer, maar „het blíjft een schatting”.

Conclusie

De schatting waarop de Nierstichting zich baseert, is aan de hoge kant, blijkt uit het onderzoek, en bovendien niet meer actueel. Het meest recente cijfer ligt bij zo’n 1.200 minder sterfgevallen per jaar. Maar het blijven schattingen. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt