Wat Tusk deze EU-top wil bereiken

Vanaf vandaag onderhandelen de Europese leiders over vier thema’s. Komen ze op één lijn, zoals de EU-president eist? En wat wil stoorzender Tsipras?

 
Tusk tijdens een persconferentie in Riga
Foto EPA / Valda Kalnina

Het wordt de eerste grote test voor Europees ‘president’ Donald Tusk. Vier maanden is de Poolse ex-premier nu voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders. Zonder al te veel problemen, maar wel wat onzichtbaar, alsof hij zijn plek in het centrum van de Europese macht nog moet vinden. Nu zijn de wittebroodsweken voorbij.

De top die EU-leiders vandaag en morgen in Brussel houden, de derde onder Tusk, bevat in ieder geval één potentieel mijnenveld: de Griekse kwestie. EU-leiders vinden dat eigenlijk een onderwerp voor hun ministers van Financiën in de Eurogroep, maar de Griekse premier Alexis Tsipras ziet de geldnood van zijn land als Chefsache. Hij wil in de marge van de top praten met enkele EU-leiders (Merkel, Hollande), de Europese Commissie (Juncker) en de Europese Centrale Bank (Draghi).

Gisteren was Tusk zich hier nog op aan het beraden, niet in de laatste plaats omdat niet duidelijk is wat Tsipras denkt te bereiken, en de Pool wil in ieder geval dat Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem ook aanschuift. Griekenland sprak onlangs met andere eurolanden af dat het blijft hervormen en bezuinigen, in ruil voor een laatste tranche noodsteun, maar de uitwerking van die deal verloopt moeizaam. Met de bodem van de schatkist in zicht, zou Tsipras in Brussel uit zijn op een politieke deal op het hoogste niveau.

Tusk wil waarschijnlijk wel praten, maar niet te lang. Want de Pool wil vooral zijn eigen agenda voor het voetlicht brengen: Rusland, Europese energieproblemen en de relatie met de Verenigde Staten. Op al die terreinen zal Tusk de EU-leiders de komende dagen vragen om meer ambitie en toewijding, meer dan ze misschien bereid zijn nu te tonen. Daarmee neemt hij risico, want een Europees president moet verbinden, niet verdelen. Wat wil Tusk?

1 De sancties tegen Rusland in stand houden

Meer sancties tegen Rusland liggen nu moeilijk, maar Tusk wil wel dat Europese leiders zich morgen in glasheldere bewoordingen committeren aan de lopende maatregelen. Ook op aandringen van Washington, dat bezorgd is over slappe Europese knieën. Volgens een hoge EU-functionaris wil Tusk zwart op wit krijgen dat sancties alleen zullen worden afgezwakt bij „volledige uitvoering” van het laatste Minsk-akkoord (onder andere over een wapenstilstand in het oosten van Oekraïne).

Veel sancties lopen formeel in juni af. EU-leiders willen nu nog niet besluiten over verlenging, maar de „hele sterke link” met Minsk die Tusk wil smeden, komt daar de facto op neer. Hij sprak de afgelopen dagen intensief met Merkel en Hollande, de twee architecten van ‘Minsk II’, en vertrouwt er volgens ingewijden op dat de steun van de Duitse bondskanselier en de Franse president voldoende zal zijn om de rest mee te krijgen.

2 Leiders moeten het handelsverdrag met de VS promoten

TTIP, het handelsverdrag dat de EU met de VS wil sluiten, staat ook op het menu. Tusk hecht zwaar aan de transatlantische relatie en keerde vorige week geïnspireerd terug van een bezoek aan het Witte Huis. TTIP is een lastig dossier. Critici van het verdrag vrezen dat Europa de eigen productstandaarden te grabbel gooit, de maatschappelijke onrust is groot.

Wat niet helpt, is dat sommige EU-lidstaten óók bevangen lijken door twijfels. De Europese Commissie, die namens alle lidstaten onderhandelt, moet daardoor alle registers open trekken om het verdrag te verdedigen tegenover de publieke opinie. Dat moet wat Tusk betreft anders. Hij wil dat lidstaten zelf ook de boer op gaan met het handelsverdrag. „De EU-leiders moeten zich pro-actief engageren”, aldus een ingewijde.

3 Landen moeten opener zijn over hun energie-deals

De commissie presenteerde vorige maand een plan om de Europese afhankelijkheid van energie-import te verkleinen – die kost de EU jaarlijks 400 miljard euro. Deze ‘energie-unie’ steunt op vijf pijlers, maar Tusk wil het op de top vooral hebben over de meest geopolitieke: energiezekerheid. De commissie wil inzage krijgen in gasdeals die EU-landen bilateraal sluiten, om te voorkomen dat deze strijdig zijn met Europese regels. Lidstaten zijn huiverig, maar Tusk is fel vóór. De deals met vooral Gazprom zijn omstreden, vanwege clausules die het EU-lidstaten verbieden om Russisch gas te herexporteren. Dat is moeilijk te rijmen met de energie-unie, omdat landen tegen elkaar uitgespeeld kunnen worden. Een hoge EU-functionaris vertelde gisteren dat Tusk „nog geen enkel rationeel argument heeft gehoord” tegen méér transparantie. De Pool lijkt hier dan ook echt een punt van te willen gaan maken.

4 Meer geld voor het Europese investeringsfonds van Juncker

Morgen wil Tusk volgens ingewijden ook een lans breken voor het investeringsfonds (315 miljard euro) van commissievoorzitter Juncker, opgezet als antwoord op de economische sleur in de EU, waar genoeg wordt bezuinigd, maar te weinig wordt geïnvesteerd. Juncker rekent op nationale bijdrages, maar die blijven uit. Duitsland, Frankrijk en Italië hebben elk 8 miljard euro toegezegd, en Spanje 1,5 miljard, maar niet rechtstreeks: de bijdrages lopen via nationale investeringsbanken. Dat maakt het fonds minder geloofwaardig dan gehoopt. Bovendien is het Europees Parlement boos dat het deels gegarandeerd wordt met middelen uit de EU-begroting. Tusk heeft het fonds daarom nu op de agenda gezet, in de hoop dat lidstaten tot meer solidariteit zijn te bewegen.