Verdacht van seks met een 16-jarig meisje – en toen werden ze bang

Was justitie te hard tegen verdachten van misbruik van een 16-jarig meisje? Twee van hen pleegden zelfmoord.

Geen enkel medelijden met mogelijke daders. Toen de Valkenburgse zedenzaak in januari in de openbaarheid kwam, leek het Openbaar Ministerie (OM) toch vooral het beeld uit te willen dragen er hard in te zullen gaan. Mogelijke verdachten dienden zich te melden, anders zouden ze zonder pardon worden opgehaald, thuis of op het werk.

Een toen nog 16-jarig Heerlens meisje zou vorig jaar gedurende drie periodes in een Valkenburgs hotel betaalde seks hebben gehad met tientallen mannen. Justitie betrapte haar uiteindelijk op heterdaad met een klant. Op de wc werd de 21-jarige Armin A. gearresteerd, die volgens justitie als de ‘loverboy’ van de Heerlense optrad. Uit gegevens uit zijn telefoon en op de kamer gevonden condooms leidde het OM de aantallen klanten af: mogelijk waren het er tachtig.

Persofficier Martina Bijker ontkent dat het OM ooit onduidelijk is geweest over zijn handelwijze: verdachten worden persoonlijk, telefonisch of schriftelijk, uitgenodigd voor het gesprek en alleen in het uiterste geval, „bijvoorbeeld bij een weigering om te komen”, opgehaald door de politie.

Volgens Ivo van de Bergh, advocaat van „ongeveer twintig” verdachten in de zaak, slaat het OM na twee zelfmoorden in korte tijd wel degelijk een andere toon aan. „Quasi-verontwaardigd wordt nu naar de media gewezen, die de boel zouden hebben opgeblazen.”

Van de Bergh zegt dat er in het begin wel degelijk angst werd aangejaagd. Officier van justitie David van Kuppeveld zei destijds: „Dat het gevolgen kan hebben voor hun huwelijk of relatie, daar zit ik niet mee. Deze mannen hadden tegen betaling seks met een minderjarige. Het is strafbaar en ik ga ze niet helpen om dat geheim te houden.” Van de Bergh: „Het OM, een en ondeelbaar, bleef daarna bij monde van woordvoerders en hoger geplaatsten een zelfde indruk wekken. Dat leidt tot de dag van vandaag tot ernstige psychische nood bij mogelijke verdachten. Een deel van hen is nog niet benaderd voor een gesprek, heeft soms alleen gebeld en geen seks met het meisje gehad. Toch leven ze met de vrees dat de politie zomaar bij hen op de stoep kan staan.”

Jan Hendriks is bijzonder hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en klinisch en forensisch psycholoog bij De Waag, de grootste organisatie voor ambulante forensische psychiatrie in Nederland. Hij ziet vaker dat de politie in zedenzaken met veel aplomb optreedt. „Dan wordt iemand zonder strafblad na wat onhandig seksueel gedrag ’s morgens vroeg met veel vertoon van zijn bed gelicht. Of men gaat er in verhoren veel te hard, te repressief in.”

Hendriks zegt niet te willen pleiten voor „een geitenwollensokkenaanpak”. Hij vindt wel een zorgvuldig gekozen toon op zijn plaats. „Met gewapende overvallen of andere misdaden kan een dader in sommige kringen nog opscheppen. Bij seksueel misbruik is er alleen maar sprake van schaamte en sociale consequenties. Je kunt worden buitengesloten door je partner, kinderen, ouders en vrienden, en je baan verliezen. Politie en justitie moeten dan uitkijken dat ze somberheid en mogelijke suïcidale neigingen die daardoor optreden niet verder versterken.”

Het kan ook recidive in de hand werken, denkt Hendriks. „Met een te harde aanpak verhoog je de weerstand bij daders en hun medelijden met zichzelf. De kans dat ze dan later opnieuw in de fout gaan, wordt daardoor eerder groter dan kleiner.”

Advocaat Van de Bergh heeft geen klachten over de verhoren zelf. „Daar wordt geen ongeoorloofde druk meer uitgeoefend.”

Het OM wijst verdachten na de verhoren op de mogelijkheid om gebruik te maken van psychiatrische hulp. „Een deel van mijn cliënten maakt daar gebruik van”, zegt Van de Bergh. „Het is goed dat dit gebeurt, maar het neemt de bestaande onduidelijkheid niet weg.”

De gesprekken met verdachten in de Valkenburgse zedenzaak gaan nog zeker enkele weken duren. Justitie heeft nog rond de vijftig verdachten in het vizier. ‘Loverboy’ Armin A. zit als enige vast. Volgende maand vindt er een regiezitting in deze zaak plaats.