Column

Intieme notities van Facebook-verslaafde

Neske Beks in ‘Beyond My Walls’ (2DOC/VPRO).

Het begint met een privacyconflict – niet virtueel, maar hartstikke echt. Neske Beks wil filmen hoe haar ongeveer 14-jarige zoon Nigel haar ontvriendt op Facebook. Maar hij doet de deur dicht, want dit gaat niemand anders iets aan. Tot overmaat van ramp meldt hij zijn grootmoeder niet te ontvrienden, want dat is iets heel anders.

Beks noemt haar documentaire Beyond My Walls (2DOC/VPRO) een essay, zo meldt ze in een interview op de website NPOdoc.nl. In de film zelf citeert ze zelfs Michel de Montaigne, de uitvinder van het essay. Ik zou het egodocument eerder notities willen noemen, aantekeningen van een Facebook-verslaafde.

De voor het grootste deel eigenhandig gedraaide, zeer intieme film onderzoekt wel degelijk, zoals het een visueel essayist betaamt, de beeldtaal die past bij het leven in een virtuele luchtbel. Alleen worden in de montage de eindjes niet netjes aan elkaar geknoopt. Het blijven flarden en impressies, als op een Facebook-muur. Ik ken tot nu toe geen andere documentaire die zo getrouw analyseert wat internet met een mens kan doen.

De in Antwerpen geboren en in Mortsel opgegroeide kunstenaar, schrijver en theatermaker Beks (42) noemt haar drie favoriete plaatsen op, in volgorde: 1 Amsterdam, haar verkozen woonplaats; 2 Ibiza; 3 Facebook. Ze heeft 2.800 vrienden en staat op en gaat naar bed met checken van likes en berichten. Geen groepsmens, vindt ze van zichzelf, maar wel hopeloos gehecht aan de waardering van relevante anderen.

Er zit een prachtig beeldfragment in van de aapjes uit het psychologisch experiment van Harlow (1958). In die tijd vonden pedagogen dat je kinderen niet te veel moet knuffelen, want voedsel en warmte waren alles wat een baby nodig heeft. Een babyaapje werd bij zijn moeder weggehaald en kreeg de keuze tussen twee surrogaten: een stalen geraamte dat melk bood en een zachte stoffen kunstmoeder zonder voeding. Driemaal raden waar het aapje de meeste tijd doorbracht.

De metafoor is dus dat Facebook die nutteloze kunstmoeder zou zijn. Scotty, een vriend van Neske, ziet het anders: het is dat geraamte, maar dan zonder melk.

Er zijn twee dramatische gebeurtenissen nodig om de hoofdpersoon af te laten kicken. De eerste is een klein gaatje in haar grote hart, met een herseninfarct als gevolg. Bij het ontwaken uit haar narcose (alles op camera) is het eerste wat de patiënt zegt dat ze van Facebook heeft gedroomd.

De geprefabriceerde blijken van medeleven van al die vrienden, die zelfs een group chat opzetten om de situatie te bespreken, zijn nagels aan de doodkist van de verslaving. Dat een vriendin haar Facebookpagina over in MH17 verongelukte naaste familie in een krant terugvindt, zorgt voor de genadeklap. Neske gaat cold turkey.

Ik heb de verleiding van Facebook altijd kunnen weerstaan, omdat ik de handen vol heb aan Twitter. Daar gaat het meer over macht en kennis dan over taarten, verjaardagen en applaus. Maar ik steek een duim op voor Neske Beks, omdat ze ons zo diep in haar hoofd heeft laten kijken.